Tag Archives: günay kosova

.::Sanatçı Yaşam Evi’nden Manzaralar, Hatıralar: Ertem Göreç, Tunca Yönder, Günay Kosova, Ali Fuat Kalkan, Ayten Erman::.

Sabah gazetesinin internet sitesinde dün, Damla Kayayerli‘nin hazırladığı bir haber dikkatimizi çekti. Üçüncü Adam’a aylar önce konuk olan Günay Kosova ve Ali Fuat Kalkan’ın da içinde bulunduğu bu haber, Kartal-Yakacık‘daki Sanatçı Yaşam Evi‘nde yaşamakta olan sinema emekçilerine dair, oldukça özenle hazırlanmış bir çalışmaydı. İlginizi çekeceğini düşündüğümüzden -ve mümkünse onları ziyaret etmenizi dilediğimizden- bu haberi sizlerle paylaşmak istedik. Keyifli ve bir o kadar da hüzünlü okumalar…

Kaynak: http: www.sabah.com.tr / 8.2.2015

Haber: Damla Kayayerli

Yeşilçam o eski şaşaalı günlerinden uzak, birçok sanatçı bir bir göçüyor aramızdan. Yeşilçam emektarları bir süredir Sanatçı Yaşam Evi’nde hayatlarının son demlerini huzur içinde geçiriyor. Tunca Yönder’den Ertem Göreç’e pek çok usta ve sinema emektarı burada anılarını yad ederek birbirlerine yarenlik ediyor

80’lerin sonunda Yeşilçam’ın devri bitti, Türkiye sineması başka bir yola saptı. Yeşilçam’ın emektarlarıysa yıllarca bize sahip çıkılsın diye serzenişinde bulundu. Kimi maddi zorluklar yaşadı, kimi sokaklarda kaldı, kimileriyse çeşitli kuruluşların yardımlarıyla ayakta durabildi. Sonrası bir vefasızlık sanki… O sevdiğimiz filmlerin yaratıcılarını ne yazık ki öldüklerinde hatırlar olduk. Ama bir yer var ki, orada bu güzel insanlar hayatlarının son demlerinde huzur buluyor. Orası İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Sanatçı Yaşam Evi. Burası Yeşilçam’ın çınarlarının hayatlarının son günlerini ‘huzur’ içinde yaşadıkları bir huzurevi. İçeri girdiğimizde yıllarca zihinlerimizde iz bırakan huzurevlerinin kötü imajından çok uzak, farklı bir ortamla karşılaşıyoruz; tertemiz, beş yıldızlı otel gibi bir mekandayız. Burada sağlıktan, kültürel etkinliklere kadar birçok olanak bulunuyor. İhtiyacı olanlara özel bakıcılar sağlanıyor. Sağlık imkanları açısından hiçbir şeyden kaçınılmıyor. Burada ikamet ettiğini bildiğimiz Yeşilçam’ın önemli yapımcılarından aynı zamanda yönetmen de olan Tunca Yönder’i soruyoruz ilk. Ama huzurevi görevlilerinden öğreniyoruz ki, kendisi görüşmek istemiyormuş. Belki ikna edebiliriz düşüncesiyle özel bakıcısı eşliğinde odasına yöneliyoruz. Tunca Bey, koridordaki ilk odada yaşıyor. Odanın kapısı ardınca açık. Tunca Yönder (76), bilgisayarın başında oturmuş, yazı yazıyor. Parkinson hastası olduğu için ağır hareket ediyor. Bizi görünce meraklı bakışlarla süzüyor. İznini isteyerek doğruca yanına yaklaşıyoruz, bastonuna sıkıca sarılıp ‘Hay hay!’ der gibi başını sallıyor. Tam o esnada burada yaşayan bir başka usta, yönetmen Ertem Göreç (84) geliyor odaya, ardından emektarlardan yapımcı ve yönetmen Günay Kosova (73) giriyor. Koyu bir sohbet başlıyor sinemacılar arasında. Tunca Bey’e en sevdiği filmini soruyoruz. Kendisinin de rol aldığı, Türkan Şoray, Tuncel Kurtiz, Can Gürzap ve Gülsen Tuncer gibi ünlü isimlerin oynadığı 1994 yapımı, ödüllü filmi Bir Aşk Uğruna‘nın adını veriyor. Bilgisayardan hemen Bir Aşk Uğruna açılıyor, üç yönetmen filmi izlemeye koyuluyor. Film karşımızda akarken biz de Yeşilçam’ın önemli isimleriyle geçmişe akıyoruz.

YALNIZ KALDIM, GELDİM

Tunca Yönder’in çektiği, yapımcısı olduğu dizi ve sinema filmlerinin sayısı 100’ü geçiyor. Dizilerden Küçük Besleme‘yi, Bir Tren Yolculuğu‘nu, filmlerden Çökertme‘yi, Ağrıya Dönüş‘ü çoğunuz hatırlar. Onu Sanatçı Yaşam Evi’ne getiren ‘yalnızlık’. Tunca Bey: “Eşimden ayrıldıktan sonra yalnız kaldım, buranın bakım koşulları iyiydi. Ben de yerleştim” diyor. Üç yıldır Sanatçı Yaşam Evi’nde ikamet eden Yönder, huzurevine de ilk gelenlerden. Ertem Göreç ise meslek hayatının 65 yılında… Otobüs Yolcuları, Karanlıkta Uyananlar, Sevmek, Silah ve Namus, Kanun Benim gibi onlarca filmi bulunan Göreç’in ise buraya geliş hikayesi daha başka. Ertem Bey: “30-40 yıl önce Darülacize’de çok film çektik. İyi koşulların olmadığı huzurevinin görüntüleri herkesin aklında kaldı. Geçen sene Tunca’yı ziyarete geldiğimde Tunca, ‘Cennet gibi bir yer burası. Git, dolaş, gel, ormanlık yer’ dedi. Dolaşınca müthiş etkilendim. Tunca ile vedalaşırken ‘Tekrar beklerim’ dedi. Ben de ‘Geleceğim ama burada kalmaya geleceğim!’ dedim. Bir ay sonra geldim” diyor. Onlar yalnızlıklarını paylaştığı için huzurlu.

GEÇMİŞE ÖZLEM DUYUYORLAR

Göreç: “Bizi her hafta tiyatro ve sinemaya götürüyorlar. Yeni sinema hakkında da konuşuyoruz” diyor. Tam o esnada iki yönetmen arasında günümüz sineması hakkında fikir ayrılığı çıkıyor. Ertem Bey Yeşilçam’ı övüyor, günümüz sinemasından memnun olmadığından dem vuruyor: “Halka dayanmadan, halksız bir sinema yapılamaz” diyor. Tunca Bey ise sinemanın geliştiğinden, genç yeteneklerin çıktığından söz ediyor: “Şu an sinemamız çok ilerledi. Avrupa standartlarında. Diziler de ön planda” diyor. Zaten dizilerin çok sıkı bir takipçisiymiş. Karadayı, Kara Para Aşk, Şeref Meselesi, O Hayat Benim, Kocamın Ailesi’ni izliyor. Ama en çok senaryo ve oyuncu kadrosuyla Karadayı ve Kara Para Aşk dizilerini seviyor. Göreç ile bu konuda da anlaşamıyorlar. Dizileri pek sevmiyor Ertem Bey: “Bana fotoroman gibi geliyor” diyor. Her iki yönetmen tatlı bir tartışmaya girişirken, Tunca Bey’in 1993’te çektiği Yorgun Savaşçı‘yı soruyoruz. Ertem Bey giriyor söze: “Halit Refiğ’in çektiği Yorgun Savaşçı sansürden dolayı yakılmıştı. Tunca yeniden çekince bu sefer TRT, Refiğ’in filminin bir kopyasını ortaya çıkarttı” diyor. Tunca Bey’e o günlerde neler hissettiğini sorduğumuzda heyecanla: “Refiğ’in filmi ortaya çıkınca çok sevinmiştim” diyor.

İLK FİLMİM ÇOK KÖTÜDÜR

Göreç’e ilk filmi Kanlı Sevda’yı (1959) hatırlattığımızda “Bence Türk sinemasının en kötü üç filminden biri. Belki de en kötüsü” deyiveriyor ve ekliyor: “İlk filmimi çekmeden önce 10 yıl asistanlık yaptım, çok film çektik. Üç Arkadaş‘ı çekerken Memduh Ün yorulunca battaniyeyi üzerine çeker, akşam erken yatardı. ‘Çocuklar siz çekmeye devam edin!’ derdi. Biz devam ederdik. Kamera nedir, nereye konur, hepsini biliyordum. Kanlı Sevda‘yı çekerken Memduh’u aradım. ‘Yetiş beni kurtar!’ dedim. Bir yıl kendimi cezalandırdım ve ona asistanlık yaptım. Sonra Türkan Şoray, Ayhan Işık ve Salih Tozan’ın rol aldığı Otobüs Yolcuları‘nı yaptım. Ama jeneriğini gösterseniz iki filmi aynı yönetmen çekti diyemezsiniz. Ama duygusal olarak Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler filmimi seviyorum. Dünyada cücelerle çekilen tek film” diyor. Hepsi birden gülüyorlar. Kosova atılıyor: “Bence Otobüs Yolcuları‘nı sevmen gerekiyor abi (gülüyor)” diyor.

TEK KEŞKEM: HUZUR

Tunca Yönder’in sinemayla ilgili bir tek ukdesi kalmış içinde. “Tek keşkem var. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Huzur‘unu sinemaya uyarlamak. Çekseydim başrollerinde Kıvanç Tatlıtuğ ve Farah Zeynep Abdullah olurdu” diyor. Yılmaz Erdoğan’ın yönettiği Kelebeğin Rüyası‘nı çok beğenmiş Tunca Bey: “Çok iyi oynadı Kıvanç” diyor. Kenan İmirzalıoğlu ve Bergüzel Korel’i ise Karadayı‘dan dolayı beğendiğini belirtmeden geçmiyor. Tuba Büyüküstün’ü de özellikle belirtiyor. Cem Yılmaz’ı ise Pek Yakında‘dan dolayı es geçmiyor. Tunca Bey, gece üçe-dörte kadar uyumuyormuş. Hep bilgisayar başında vakit geçiriyormuş. Yeni projelerinin müjdesini veriyor bize. İlki Üvey Baba. Diziyi yeniden yazıyormuş. Başka senaryolar da. Her gün erken saatlerde kalkıp günde birkaç kitap bitiren Tunca Bey, eski filmlerini izlemeye devam ediyor. Son olarak “Yeşilçam olmasaydı, şu an ki sinema da olmazdı!” diyor.

“AH! İŞTE RAHMETLİ OLDULAR ÇOĞU…”

Ertem Bey, bir yayınevinin biyografi ve filmografyasını yazmasını teklif ettiğini anlatıyor. Odadaki kitapları gösterip “Bu kitaplar bunun için buraya geldi. Hayatımı yazacağım ama sadece biyografi değil. Sinemanın 60 senelik kesitini anlatacağım” diyor. Yatağının başucunda Otobüs Yolcuları filminden bir fotoğraf karesi duruyor. “En sevdiğim filmlerden biri de Sahipsizler‘dir (1974)” dedikten sonra Nuri Kantar Ailesi‘nden (1975) söz ediyor. “Ah! İşte rahmetli oldular, çoğu…” deyip iç çekiyor. Sonra Yılmaz Güney ile beş film çektiklerini hatırlatıyor. Ardından Güney’in başrol oynadığı Beyoğlu Canavarı‘nın afişini getiriyor. Kadıköy’deki bir sahafta görmüş. Sahafçı “Satın alacak mısın abi?” deyince o da “Bu filmin yönetmeniyim!” cevabını vermiş. Sahafın sahibi hediye etmiş afişi, o da çok sevinmiş. Sonra meşhur Ayşecik Fakir Prenses filmine geliyor konu. Albümler açılıyor. “Filmi çekerken Zeynep (Değirmencioğlu), oğlum ve yeğenim yan yana. 40 sene sonra oğlumun düğününde yine aynı kare oluştu” deyip geçmişe dalıyor.

ÖZGÜR İRADEMLE BURADAYIM

Ayten Erman (80), Tosun Paşa, Şendul Şaban, En Büyük Şaban gibi filmlerde ve birçok oyunda oynayan bir aktrist. O da Sanatçı Yaşam Evi’nde kalıyor. Basında çıkan ailesinin onunla ilgilenmediği haberlerinden dolayı gazetecilere küsmüş. “Aile düzenimizi bozdular. Halbuki buraya kendi isteğimle geldim. Ailem, kardeşlerim, oğlum sabah akşam arar beni. Özgür irademle sağlık imkanlarından daha iyi faydalanabilmek için geldim. Bize iyi bakıyorlar” diyor ve susuyor. İlk görüşmeyi kabul etmiyor. Zar zor ikna oluyor, sonra: “Tiyatro kökenliyim. Bizim zamanımızda hepimiz akraba gibiydik. Avni Dilligil, Belkıs Dilligil’den tut Hayri Esenler’e, Saadettin Erbil’den yakın zamandan Adile Naşit’e kadar birçok sanatçıyla oynadık, dost gibiydik biz” diye söze başlıyor. Sonra Yeşilçam’a giriş yapıyor: “Şener Şen, Kemal Sunal… Hepsiyle oynadım; Tosun Paşa, En Büyük Şaban, Şendul Şaban…” Araya girip “Onlarla özdeşleştiniz” diyoruz. “Tabii, özdeşleştim. Sonra tiyatrocu oldukları için ailece de evlerine gidip gelirdik onlarla. Kemal Sunal bizim evimizden hiç çıkmazdı örneğin. Çok anılar var. Aslında hepsini yazmayı düşünüyorum. Birinin yardımcı olması lazım, anlatacaklarımı ses kaydına alması lazım” diyor. “Ertem ve Tunca Beyler ile burada eskileri konuşuruz” diyor.

YEŞİLÇAM’DAN BANA PARA DÜŞMEDİ

Ali Fuat Kalkan odasında dinlenirken karşılıyor bizi. Masasının üzerinde yine daktilosu var. Daktilo neden önemli derseniz? O, 10 yıl boyunca Yılmaz Güney’in daktiloculuğunu yapmış. 1964’te Yeşilçam’da oyunculukla başlayan serüveni, reji asistanlığından senaristliğe kadar ulaşmış. Kalkan, “Dadaş filminin senaryolarını yazıyordum sansüre… 70’li yıllarda Lütfi Akad’ın Hudutların Kanunu çekiliyordu. Yılmaz Güney bana: ‘Birlikte çalışalım mı?’ dedi. Ben de ‘Yılmaz abi, senle çalışmam mı hiç!’ deyip hemen kabul ettim. Lemitton marka bir daktilo verdi bana. Gezi Parkı’nın karşısındaki Petrol’ün en üst katındaydı evi. O söylerdi, ben yazardım. Bazen de replikler verirdim senaryolarına. Örneğin bir aşk ve nefret filmi olan Seyithan, masalımsı efsane bir filmdi. O filmin girişini ben yazmıştım. 10 yıl sonunda Yılmaz Abi ile Umut filminden sonra koptuk” diyor. Kalkan, Son Söz Benim, Kanlı Beşik, Çarşambayı Sel Aldı gibi 200 filmin senaryosuna imza attığını anlatıyor. “Birçok filmde imzam var. Semih Evin, Mehmet Dinler, Osman Seden, Zafer Davutoğlu, Remzi Aydın ve Cüneyt Arkın’ın birçok filminin hikayesi benimdir. Ama Yeşilçam’dan bana hiç para düşmedi, sadece emekli oldum” diyor. Kalkan huzurevine de maddi sıkıntılardan dolayı yerleşmiş. Hâlâ senaryolar yazmaya devam ediyor. Kalkan: “Geçmişteki filmleri izlediğimde çok hüzünleniyorum, Yeşilçam’daki arkadaşların hepsi öldü. Gittikçe artıyor yalnızlığımız…” deyip iç çekiyor. Bir de dizi sektörüne bir mesaj yolluyor: “Yeşilçam’a emek vermiş, bir dilim ekmeğe ve çorbaya muhtaç, sokaklarda yaşayan arkadaşlar var. Onların hiç olmazsa sette çalışmalarını sağlasalar bir yevmiye verseler, ahde vefa yaparlar.”

BURADAKİLERLE FİLM ÇEKERİZ

Yeşilçam’ın koşan adamı Bilal Gülcan (73): “İstanbul’da koşmadığım sokak, peşinden gitmediğim kişi kalmadı. Siyah Çapkalılar‘da nerede bir siyah şapkalı görsek yakalardık. Çoğu defa dedektif filmlerinde rol aldım, koşup yakalayan adamdım. Özellikle de Yılmaz Güney’i kovalardım.”

Kameraman Zafer Caymaz (56): Annesi sanatçı Mürüvvet Sim, babası dublaj yönetmeni ve seslendirme sanatçısı Timuçin Caymaz olan Zafer Bey’in çocukluğu setlerde geçmiş. 16 yıl kameramanlık yapan Caymaz, babasının ölümünün ardından eve haciz gelince maddi sıkıntılar yaşamış ve huzurevine gelmiş. “Birçok dizide kameramanlık yaptım. Buruda ekip var, eğer sponsor bulunursa belgesel bile çekebiliriz” diyor.

100’den fazla sinema filminde ve Mahallenin Muhtarları‘nda 12 yıl oynayan Mehtap Anıl, Yeşilçam’ın ünlü kameramanı Tosun Bayri ve toplamda 17 kişi Sanatçı Yaşam Evi’nde yaşıyor.

EŞİM VE ANNEM ÖLÜNCE YALNIZ KALDIM

70’lerde seks komedi filmleri çeken Günay Kosova (73) henüz iki aydır huzurevinde. Eşi Hülya Koçak’ın ardından annesini ve sonra köpeğini de kaybedince büyük bir travma geçirmiş, intiharın eşiğinden dönmüş. Sanatçı Yaşam Evi’ni yalnızlığını gidermek için tercih etmiş. Sanat hayatının 55. yılına giren Kosova, “Yeşilçam’da bana ‘Soyan yönetmen’ derlerdi. Aslında filmlerimde seks unsurları var ama ben hayatımda erkek soymadım. Erkek soymadan seks olur mu? Kadını çıplak gördüm ama banyoda, yatakta estetik bir şekilde gördüm, sokakta değil. Dekordu seks, esas komediydi benimkiler” deyip 19 filminden bazılarının isimlerini sayıyor: “Kartal Pendik Gittik Geldik, Çikolata Tarlası, Çarli’nin Kelekleri, Bazıları Cacık Sever, İster Darıl İster Sarıl gibi.” Kosova set işçisi, set amiri, kameramanlık, ışık şefliği, dekor ve yönetmenlik yani sinemanın her aşamasında çalışmış, “Set amiriyken Lütfi Akad bütün köy dekorlarını bana yaptırırdı” diyor. Metin Erksan da Kosova’nın emektarlığına vurgu yapıp ‘Esas sinemacı’ dermiş ona. Kosova: “Enteresan olan ilkokul mezunuyum ama yanımda asistan olarak başlayanlar şimdi üniversitelerde ders veriyorlar. Beni tanımadıklarını söyleyen kişilere ‘O okuduğunuz okullardaki hocalarınız benim asistanlarımdı’ deyip gülüyorum.

BURANIN İMKANLARI ÇOK İYİ

Ses sanatçısı Müzeyyen Üner (72) zamanında Zeki Müren ile Maksim gazinosunda sahne almış bir isim. İki de filmde rol almış o. “Büyük tiyatrocu Talat Artemel filmde beni keşfetti. Bir Avuç Toprak‘ı bitirdikten sonra ‘Seni ben meşhur yapacağım’ dedi. Ama beyin kanamasından rahmetli oldu. Tiyatro ve sinema hayalimde öyle kaldı” diyor. İstanbul Semiha Şakir Huzurevi’nde kalırken, altı kişi bir oda da kaldıklarını anlatıyor ve ekliyor: “Sanatçı Yaşam Evi’ne göre oranın şartları çok zordu. Buraya gelince açıkçası ferahladım. İlk geldiğim zamanlar Allah’a dualar ediyordum. Burada çok mutluyum, çünkü imkanları çok iyi. Bizimle ilgileniyorlar. Burası ferah, temiz” diyor. Yazar Hülya Tozlu (65) ise beş romanı olan bir yazar. Hülya Hanım hem masallar yazıyor hem de senaryolar. Zamanında yolu sinema ile kesişmiş onun. Yazdığı senaryoyu dosya olarak Tunca Yönder’e verdiğini söylüyor.

*Günay Kosova fotoğrafı Üçüncü Adam arşivindendir.

.::Enver Dönmez ve Behçet Nacar’a Dair: Gitti Enver, ‘Dönmez’… Behçet Adına Sinemamız Çok ‘Naçar’ Kaldı!::.

Gündem yoğun. Topraklar kan ağlıyor. Haklı-haksız derken zannediyorum ki insanlıktan gittikçe uzaklaşıyoruz. Bu günler bizi nereye götürüyor, çekilen acılar ne zaman son bulur kestiremiyorum lakin, ne vakit bir haber izlesem/okusam içim acıyor. Kahroluyorum. Ve bu günler bir şekilde ‘son bulduğunda’ elimizde ne kalacak, bilemiyorum… Siyaset yapmak değil amacım, sadece ‘insan’ olduğumuzu hiçbir zaman unutmayalım istiyorum. Tek varlığı ‘yaşamak’ olan, insan…

Geçen günlerde Zeki Demir adlı, tiyatro ve sinema sanatçısı bir ağabeyle tanıştım. Kendisi bu işi bir meslek olarak yapmanın ötesinde, gerçek bir sinema sevdalısı. Bayram öncesinde hazırlamış olduğum Kubilay Hakan ile ilgili çalışmamın kaynağı kendisidir. Az sonra okuyacağınız Enver Dönmez ile ilgili yazıyı da Üçüncü Adam için bizzat hazırladı. Eline emeğine sağlık sevgili ağabey, gönlüne sağlık…

Enver Dönmez, sinemamıza yıllarca emek vermiş gerçek bir sinema emekçisiydi. Siyah-beyazlı yıllardan, renkli yıllara kadar, yüzlerce filmde kavgacı-kötü adam karakterleri ile perdede boy göstermişti. Yakın dostlarına anlattığı kadarıyla 1000’i aşkın filmde oynamıştı. Bu rakamın doğruluğunu kanıtlamak için ciddi bir mesai harcamak, arşivden yüzlerce filmi kare kare izlemek gerekli. Çünkü karakter oyuncularımızın çoğunun adı afişlerde ve lobi kartlarında yer almaz. Onların oynadıkları filmleri bulmak için filmlerimizin ilk jeneriklerini dikkatle izlemek gereklidir. Hatta bazen jenerikte bile isimleri yazılmadığından, filmleri dikkatle izlemek en doğru yol. Lakin sinemamızda şimdiye kadar 6000’e yakın film çekildiğinden, belirgin isimler haricindeki karakter oyuncularımızın tam olarak kaç filmde oynadıklarını kestirebilmek pek mümkün değil. Bu durumda, filmlerimizin düzgün muhafaza edilmemesinin ve her film için kapsamlı bir oyuncu listesinin hazırlanmamasının da etkisi büyüktür. Halen kayıp olan, ismini bildiğimiz ama gösterime girdiği yıldan sonra bir daha izine rastlanmamış o kadar çok filmimiz var ki… 80 sonrası ‘video film’ kuşağında kaybolan ve neredeyse ‘yok olan’ filmleri saymıyorum dahi. Yakın zamanda tamamladığım ‘Bir Yadigâr Ejder Kitabı’nın ön hazırlıklarında, Yadigâr Ejder’in oynadığı -‘sinematurk’ adlı sinema veritabanı sitesinde dahi rastlayamadığım- 10’a yakın yeni film keşfettim ve isimlerini kitaba ekledim. Eminim ki birçok karakter oyuncumuz için bu durum böyledir. Yılda 200’e yakın film çevrildiği yıllarda, günde 3-4 filme giden bir karakter oyuncusunun yer aldığı film sayısını hesaplamak imkansız değilse bile çok güç. Bu konuda eklemem gereken tek şey, halen yaşamakta olan ve sinemaya belirli bir dönemde (kısa bir süre) hizmet etmiş karakter oyuncularımızın dilinden düşürmediği ‘300’e yakın filmde oynadım’ lafına pek riayet edilmemesi gerektiğidir. Bu rakamları zikreden sanatçılarımız bir Hakkı Kıvanç, bir Oktay Yavuz, bir İhsan Gedik ise bunu tartışmaya dahi gerek yok. Lakin bu cümleleri bazı zamanlar öyle isimler ve yüzlerden duyuyorum ki, gerçekten hayret ediyorum… İsim vererek hiçbir sinema emekçisini rencide etmek istemem. Çünkü bu onların değil, arşiv yapıp, belge tutmayı beceremeyen sinemamızın ayıbıdır. Arşivlerimizde, filmlerimiz haricinde kanıt niteliği taşıyacak herhangi bir belge olmadığından, herhangi bir karakter oyuncusunun ‘Ben 400 filmde oynadım…’ demesine şaşırılmamalı…

Önemle belirtmek istiyorum ki; sinemamız, sürekli televizyonlarda dönen 40-50 filmden ibaret değildir! Türk sinemasının, yıllarca başı sansürden kurtulamamış, izleyici ile buluşması sakıncalı bulunmuş, söyleyecek ciddi sözleri olan öyle çok filmi var ki… Durmayın, lütfen araştırın… Çünkü bir Kara Çarşaflı Gelin’i, bir Aç Kurtlar’ı, bir Karanlıkta Uyananlar’ı, bir Maden’i, bir Hakkari’de Bir Mevsim’i, bir Karartma Geceleri’ni, bir Dönersen Islık Çal’ı, bir Endişe’yi hiçbir televizyon kanalı vermedi, vermeyecek de…

Lafı biraz uzattım belki ama, ‘arşiv’ meselesi, en çok üzerinde durduğum ve araştırmalarımda/çalışmalarımda en çok eksikliğini duyduğum bir mesele… Bir çok şeyi baştan yazmak, çok araştırmak, yaşayan sanatçılarımızdan bıkmadan, usanmadan dinlemek gerekiyor. Çünkü Türk sinema tarihi, yıldızların ve büyük filmlerin değil, ona her alanda emek vermiş, tüm sinema emekçilerinin tarihidir. Ben çalışmalarımla, yapmayı amaçladıklarıma, bu ‘gayrı resmi Türk sinema tarihin’ peşini asla bırakmayacağım. Arkeolojik kazılarıma hız kesmeden devam edeceğim…

Gelelim Zeki Demir ağabeyin, Enver Dönmez ile ilgili hazırlamış olduğu yazıya… Yazıda Enver Dönmez’in oynamış olduğu film sayısı çok net bir rakamla verilmiş. Bu sonuca nasıl ulaşıldı bilemiyorum ama, emektar karakter oyuncumuzun yüzlerce filmde yer aldığından hiç şüphem yok. Sinemaya başladığı yılı ve film piyasasında oldukça sevilen/aranan bir karakter oyuncusu olduğunu bildiğimden, kendisinin ‘sinematurk’te 216 olarak belirlenen film sayısının en az iki katı kadar filmde oynadığını tahmin ediyorum.

Ve maalesef, bu kadar filmde oynamış bir sinema emekçisinin oldukça üzücü hayat hikayesini, içim acıyarak sizlerle paylaşıyorum;

Zeki Demir’in kaleminden…

“57 YILDA 1042 FİLMDE OYNADI, EMEKLİ OLMADAN TEK BAŞINA ÖLDÜ…

Malatya’nın Pütürge ilçesinde çekimler sırasında yaşamını yitiren Türk Sineması’nın en büyük karakter oyuncularından Enver Dönmez’in tam 1042 filmde oynadığı, ama buna karşılık SSK ya da emekliliğinin bulunmadığı öğrendim.

72 yaşında emekli olmadan vefat eden Enver Dönmez, Türk Sineması’nda 1961 yılından bu yana hizmet yaptı. Tam 53 yıl hizmet verdiği Yeşilçam’da 1042 filmde oynayan, 1943 Hatay doğumlu sanatçıyla, vefatından bir gün önce, -aynı filmde rol alıyorduk- ufak bir röportaj gerçekleştirdim.

Zaman zaman hüzünlenerek sıkıntılarını dile getiren büyük oyuncu, her biri önemli mevkilere gelmiş üç evladı tarafından terk edildiğini ve sahipsiz kaldığını, sıkça maddi sıkıntı yaşadığını, düğme ve tespih satarak boş zamanlarını değerlendirip kazanç elde etmeye çalıştığını, Yeşilçam oyuncularının dizilerde ve yeni çekilen filmlerde geri plana itilip rol verilmediğini ve onlarca oyuncu ve sinema emekçisinin sıkıntı içinde yaşadığını ifade etti.

“YUSUF SEZGİN KARTIMI KIRDI”

Sinema Sanatçıları Derneği üyesi olduğunu söyleyen büyük üstat Enver Dönmez “Bir gün kalkıp Sinema Sanatçıları Derneği’ne gittim. O zaman Yusuf Sezgin başkandı. Konuşmak istedim konuşturmadı ve aidat borcum olduğunu söyleyerek kartımı alıp parçalara böldü ve yüzüme fırlattı. Çok büyük onurum kırıldı, merdivenlerden aşağı inerken ağladım. Emekliliğimiz yok, iş çıkmıyor maddi sıkıntı içindeyiz.” dedi.

Kendisini terk eden ve arayıp sormayan çocuklarını anarken gözleri dolan Enver Dönmez, “Çocuklarımı çok özlüyorum ama, onlar beni hiç arayıp sormuyor.” dedi. Dönmez, çocuklarının siyah beyaz küçüklük fotoğraflarını cüzdanından çıkartıp gösterdi.

“SETTE VEFAT ETTİ”

Türk Sinemasında Yılmaz Güney ile birlikte 22 filmde oynayan ve 18 yaşında başladığı Türk Sinemasında 1042 filmde rol alarak kırılması imkansız bir rekora da imza atan Dönmez, Malatya-Pütürge ilçesinde Halit Sunal’ın çektiği Ağır Bedel isimli filmin çekimleri sırasında rahatsızlandı. Ambulans ile önce Pütürge, daha sonra da Malatya Devlet Hastanesi’ne kaldırılan sanatçı, kendi isteği ile akşam sete geri getirildi ve sabah erkenden kalkıp kostümlerini giyerek kamera önü için hazırlandı.

“ÇENESİNİ GÖRÜNTÜ YÖNETMENİYLE BİRLİKTE BEN BAĞLADIM”

Enver Dönmez ağabeyin vefat ettiği gün yanındaydım…

Sabah saat 08.00 sıralarıydı, odasına girdim. giyinmiş yatağında oturuyordu. ‘Enver baba nasılsın?’ dedim, ‘İyiyim, iyiyim… Sete ne zaman gidiyoruz?’ dedi. ‘Baba sen otur, keyfine bak…’ deyip dışarı çıktım. Aradan on dakika geçmeden evde kalan bayan arkadaşlar ağlayarak dışarı fırladılar. ‘Enver abi öldü…’ diyorlardı. Zaten sabah erkenden ambulansı takrar aramıştı yönetmenimiz, sanırım durumunu iyi görmedi. Girip baktım, çekyatın üzerinde öylece oturuyordu, nabzına baktım atmıyordu. Ortalık ana baba günü oldu… Ağlayanlar, çaresiz bakışanlar… Görüntü yönetmeni Mustafa Bekmezci ile birlikte çenesini ve ayaklarını bağladık. Bir anda ayakları morlaşmıştı. Az sonra doktor geldi, güvenlik güçleri geldi, ağlıkçılar geldi ama iş işten geçmişti. Akrabalarını aradık, kimse sahip çıkmadı. İstanbul’da kendinden büyük bir kardeşi varmış, aradık. ‘Siz oraya gömün, İstanbul’da mezar yeri para ile satılır. Biz alamayız… Çocukları da zaten babalarını istemiyor…’ dedi. Yönetmenimiz Pütürge Belediyesini aradı, mezar yeri açtırıldı. Gidip yatakladık. Cenazesini de oyuncu arkadaşlar cami hocası ile birlikte yıkadı. Cenaze namazını kılıp defnettik. Lokmasını yapıp dağıttık. İki gün sonra Hatay’dan yeğeni olduğunu söyleyen bir hanım ve İstanbul’dan da yengesi geldi, mezarını ziyaret etmişler. Ağlayıp film ekibine teşekkür ettiler. Çantasından birkaç parça çamaşır, eski film fotoğraflarının olduğu albümler ve sadece 65 lira para çıktı. İki tespihi, iki de eski model cep telefonu vardı. Tespihlerinden birini bana verdi yönetmen, saklayayım diye. Diğerlerini de dağıttı. 65 lirayı da film çektiğimiz köydeki fakir bir genç olan Hıdır’a verdi yönetmenimiz…”

Zeki Demir

Ve geldik Behçet Nacar’a… Sinemamızın en zor günlerini emeği ile parçalayarak ayakta kalmaya çalışmış, sinemamızın en renkli oyuncularından Parçala Behçet’e…

Sanatçımızı geçen hafta Cuma günü (03.10.2014) kaybettik. Yaklaşık 6 yıldır hastaydı Behçet Nacar…

Yıl 2008…

Üniversite son sınıfta okuyor, aralıklarla kısa/orta filmler çekiyordum. O günlerde Kahraman adlı bir orta metraj filme başlayacaktım. Filmde bir polis karakter vardı ve polis kostümü lazımdı. Sağdan soldan soruşturdum, polis tanıdıklardan rica ettim ama olmadı. Bir türlü polis kostümünü bulamıyordum. Filmi neredeyse sıfır bütçe ile çekeceğimden, kiralama işine pek yanaşamıyordum. Günler geçip çekim günü yaklaşınca başka çarem kalmadı. Üniversitedeki hocalarımdan biri beni, Behçet Nacar’ın Beyoğlu’ndaki kostüm kiralama dükkanına yönlendirdi ve kendisini de görürüm ümidiyle hevesle dükkana gittim ama onu göremedim. Dükkanın başında duran ağabey, ‘Behçet abin biraz hasta, pek uğramıyor dükkana…’ dedi ve öğrenci olduğumu öğrenince tüm iyi niyeti ile bana ciddi bir indirim yaptı. Dükkandan çıktıktan sonra sokaktakilere sordum, dediklerine göre aylardır sokağa da uğramıyordu.

Çekimlere başlamıştım. Polis karakterinin çekimi olacağı günün sabahı yönetmen yardımcısı arkadaşım sabahtan kostümü alıp sete getirmişti. Kostümü yalnızca 1 günlüğüne kiraladığımdan o gün içerisinde o sahneyi çekip bitirmem gerekliydi. Elimden geldiği kadar hızlı hareket etsem de gündüz sahneleri öylesine çok uzamıştı ki polis karakterinin sahnesini çekememiştim. Hatırladığım kadarıyla kostüm için 1 günlük 100 TL ödeyecektim. Çekimlerin yarına sarkması demek, kostümü 1 gün daha kiralamam demekti ve o kadar param yoktu. Akşam saatlerine doğru son çare olarak kostüm dükkanını aradım. Telefona dükkanda konuştuğum ağabeyden başka birisi çıkmıştı. Kendisini tanımadığım için, ilk görüştüğüm ağabeyi isteyince biraz sinirlendi; ‘Bana söyle… Ben Behçet…’ dedi. Evet, telefondaki Behçet Nacar’dı… Heyecanlanıp, kem-küm ederek durumu anlattım. Belleğimden hiçbir zaman çıkmayacak şu cümleleri söyledi: ‘Evladım dur… Heyecan yapma… Çekim ne zaman biterse, o zaman getir kostümü… Para falan da düşünme… Sinemacıyız biz yahu…’

Kendisine ne kadar çok teşekkür ettiğimi hatırlamıyorum. O günün ertesi –bir Pazar günüydü- polisli sahneyi çekmiştim. Pazartesi bizzat kendi ellerime kostümü iade etmek için dükkana gittim. Amacım Behçet ağabeyin elini öpmek, tekrar teşekkür etmekti. Dükkana girdim, yine yoktu. İlk görüştüğüm ağabeye kostümü teslim edip, selamlarımı ve saygılarımı iletmesini söyledim. Son teşekkürüm içimde kalmış bir şekilde dükkandan çıktım…

O günden bu güne onlarca kez sokağa gittim ve dükkana uğradım lakin hiçbir zaman kendisini göremedim. Rahatsız etmemek adına da evine gitmeyi düşün(e)medim. Yaklaşık iki hafta önce, canlı arşiv-yönetmen Günay Kosova ağabeyi ziyarete gittiğimde, şimdilerde hala kulağımda çınlayan şu cümleleri söyledi: ‘Behçet ölüyor Erhancım… Gidip bir ziyaret et…’ İçim yanmış, dilim tutuşmuştu. Kısa sürede yapacaklarım arasına Behçet ağabeyi ziyaret etmeyi de eklemiştim ki… Olmadı… Bir kez olsun elini öpemeden, çekip gitti dünyadan… Sinemamızdan… Sokağımızdan… Arkadaşlarının arasından…

*Vadullah Taş Arşivi.

O gün yüzüne karşı edemediğim teşekkürü buradan ediyorum izninizle… Çok teşekkür ederim Behçet ağabey… Çok teşekkür ederim…

Şimdi düşünüyorum da, ben dahil birçok sinemasever Behçet ağabeyi hep aklının bir köşesinde tutmuş, belki de –istemeden- aralıklarla unutarak onunla yaşamıştı. Biz, sinema araştırmacıları ve sinemaseverler onu geçen hafta kaybettik ama, sinemamız?

Sinemamızın patronları ve oyuncu dernekleri?

Yoksa onlar Behçet Nacar’ı çok önceden, hasta yatağına düştüğü an mı kaybetmişlerdi?

Ruhun şad olsun Behçet Nacar!

Babam ve ben, seni her zaman çok sevdik…

Üçüncü Adam / Erhan Tuncer

.::Günay Kosova Röportajı / 3. Bölüm: Günay Kosova Sinemamızın Kavgacılarını Anlatıyor!::.

Sevgili dostlar merhabalar,

Günay Kosova röportajımızın sonuna geldik. Bu son bölümde, sinemamızın her alanında emek vermiş, emektar yönetmenimiz Günay Kosova, bizlere ikişer – üçer cümleyle sinemamızın kavgacılarını anlattı. Her biri ile çalışmış, birlikte vakit geçirmiş bir yönetmenin anlatımıyla oluşan -bu yüzden çok önemli olduğunu düşündüğümüz- bu çalışma, kavgacı/karakter oyuncularımızın sosyal yaşantılarındaki karakteristik özelliklerine dair izler de taşımakta.

Yayınlayamadığımız bir çok anı ve anekdot da, siz değerli okurlarımızda ilerleyen zamanlarda buluşacak. Şimdilik emektar yönetmenimiz Günay Kosova’dan bu kadar…

Keyifli okumalar efendim…

Günay Kosova: Ben sana çerçeveli bir lafımı söyleyeyim mi? Kötü oynayanların %98’i iyi insandı, muhteşem insanlardı! Bak Kazım Kartal ve Behçet Nacar –büyük konuşacağım ama- bence Türk sinemasının en kalender insanlarıydı… Hala da öyledir. Kazım öldü… Kazım Kartal’ın cenazesine taksi ile gittim yetişemem diye, sonra iki sene taksiye binemedim kederimden… O kadar iyi dostumdur… Behçet Nacar yaşıyor. Parçala Behçet. Melektir melek! Mesela Çoşkun, “Tecavüzcü Çoşkun” diyorlar değil mi, birine yan gözle baktığını görmedim. Hep ona asılırdı kadınlar, o hiç kimseye asılmazdı… Filmlerde oynamanın yanı sıra çok çalıştı Yeşilçam’da, yeri geldi süründü, yeri geldi pantolon sattı ve 3 tane pırıl pırıl kız okuttu, evlendirdi… O kadar namuslu, erdemli adamdır yani… Yerde 1 trilyon bulsun, kimin acaba diye sorarlar. Nuri Alço da öyledir. Ben çok kameramanlık yaptım anlattığım gibi. Kameramanlık yaptığım görüntü yönetmenlerinin en ağa babaları Salih Dikişçi idi. Lakabı hacıdır. Niye hacı? Mekke’ye giren ilk Müslüman kameramanlardan biridir. Her isteyen kameraman sokulmaz ki…

Süheyl Eğriboz, Yeşilçam’ın politikacısı ama iyiye yönelik politikacısı. Yani arabasını düz yolda sürmesini iyi bilen, nabza göre şerbet veren bir adamdır. Kavgacı/karakter oyuncularının en önemlilerindendir…

İhsan Gedik… Kitap yazdı yakın zamanda… Ona da çok yardımcı oldum. Çocukluğum Samsun’da geçti benim, o da Samsunludur. Biraz zor adamdır ama genelde iyi insandır. Yani boşa kürek sallamaz. Ben onun çabasına hayranım. Yani bir şeyler yapmak, kendini yaşatmak için çabalar. Tembel değildir. Çok çalışkan adamdır.

Kudret Karadağ, Türk sinemasının en sevimli kötülerindendir. Biraz Ahmet Tarık Tekçe’yi taklit ederdi… Ahmet Tarık Tekçe de melek gibi adamdı. Komedyen olması gerekirken kötü adam oldu. Türker (İnanoğlu) ağabey kötü adam yaptı onu… Türker ağabey de ona çok yardım etti, cenazesine falan çok yardım etti. Söyledim ya bizim kötülerimizin hepsi melek gibi insanlardır.

Kadir Kök… Serseri mayın ama güzel serseri mayın.. Çok güzel serseri mayın… Hayatımda onun kadar dayanıklı bir adam görmedim…

Sönmez Yıkılmaz’ın bugün ki durumuna gelmesinde benim de yardımım dokunmuştur. Kahve falı bakan dükkanları var 3,4 yerde. Şu an hayatını gayet güzel idame ediyor. Ayrıca hayatta görüp görebileceğiniz en saf adamlardandır. Sert görünür, ani parlar ama hemen söner.

Yadigâr Ejder… Sizin Yadigâr Ejder dosyanızda anlattım onu… Kötü görünür, insan bakınca korkar ama ağzına vur lokmayı al… İçinde ufacık bir çocuk….

Aydın Haberdar,  politikacıdır. Yani kimin eşeğine binerse, onun türküsünü çalar. Ama asla kötü adam değildir. Cüneyt Arkın’ın bir numaralı adamıdır.

Oktay Yavuz da kötü görünümlü saf adamlardandır. Dışarıda şimdilerde, Almanya’da… Gelip gidiyor… Buranın, bizim sokakların kokusunu almadan yaşayamaz.

Yılmaz Kurt… Çok kanaatkar bir adamdı. Saf ve kanaatkar bir adam. Çok çalışır, az kazanır ama çok sitem etmezdi. İşine gücüne bakardı. 3 liralık işe de giderdi, 15 liralık işe de giderdi. Kaçırmazdı işi.

Yusuf Çetin iyi adamdır, tam bir emekçidir. Şimdilerde oyuncuların hakları için uğraşan, kıymetli bir oyuncudur.

İbrahim Kurt, kurnazı oynardı. Filmlerde de, gerçek hayatında da… Her şeyi o bilir gibi davranırdı.

İbrahim Uğurlu, daima kendinden üstün görünmeyi seven bir arkadaştır. Ama bunu kötü adam anlamında söylemiyorum. İşini iyi yaptığından olsa gerek, çok havalı gezerdi sokakta.

Erdoğan Seren kavgacıların baston yutmuşudur. Dimdik dururdu böyle… Dublaj sesi ile konuşurdu. İçlerinde en eskilerdendir. Sinemaya başladığı ilk yıllarda esas kötü de oynamıştır. Sonradan kavgacılıkta ilerledi.

Ferhat Ünal, savaşçı bir çocuk. İş savaşçısı. İyi niyetli, güzel bir arkadaştır. Kavgacılığının yanında çok da önemli bir dublördür.

Dündar Aydınlı da güzel insandır. Onun ağabeyi vardı, Önder Aydınlı. TRT’nin baş habercilerindendi, 5 sene önce vefat etti… Dündar da cefakâr oyuncudur.

Niyazi Gökdere, ne kokar ne bulaşırdı. Suya sabuna dokunmayan Mevlana gibi bir adamdı. Allah rahmet eylesin…

Günay Güner

Günay Güner öne çıkmayı seven, kavgacılar içinde en kültürlü, en bilgili adamlardandı…

Tevfik Şen, iyidir. Kavgacıların en yakışıklısıdır. Eski deyimle janti’sidir…

Mehmet Yağmur, maceraperest bir arkadaştı. Tevfik Şen ile aynı ekoldendir… Tevfik Şen ile Mehmet Yağmur çok iyi arkadaşlardı.

Bir çoğu aramızda yok… Vefat eden tüm sanatçılarımıza Allah rahmet eylesin… O güzel yıllar, onlarla güzeldi…

Benden bu kadar, herkese sinemalı, güzel seneler dilerim. Bizleri unutmasınlar.

Günay KOSOVA / 13.10.2012 -Beyoğlu

Röportaj: Erhan Tuncer (Genseriko – Nam-ı diğer Lüzumsuz Adam)

.::Günay Kosova Röportajı / 2. Bölüm: “Neymiş efendim, parasını alamıyormuş, onun için sinemayı bırakmış. Ne bırakması? Sinema bırakılmaz! Sinema nerede bırakılır biliyor musun; Mezarda!”::.

Günay Kosova;

Benim yaptığım işler şöyle; Katiyen porno çekmedim… Hayatımda erkek soymadım… Hep komedi… Erotik-komedi yani… Öyle bir şey yapsam utanacağım çünkü… Niye? Benim burada sülalem 300 kişi. En aşağı 20 tane hacı var. Ben öyle bir şey yapsaydım, beni keserlerdi. Bana mahsus arkadaşlarım, gırgır olarak “seni gidi pornocu” derler. Halbuki yok. Bir tane öyle film çektiğimi yazsınlar adamı mahkemeye verir, mahvederim. Bir sürü tazminat alırım… Ha ben kadını soydum. Soydum ama sokakta soymadım, banyoda soydum. Banyoda zaten kara çarşaf kullanamazsın. Yatakta soydum. Hiçbir zaman komedi çizgisinin dışına çıkmadım. Yani soyduysam birilerini, yerinde soydum…

Ben filmimi çekerdim, işçilere parasını dağıtırdım, buradan (Beyoğlu’ndan) Beşiktaş’a yayan giderdim. Bak dikkatini çekerim; Prodüktörüm, rejisörüm, senaristim… Yayan bir şekilde Beşiktaş’a, oradan da bir motor ile karşıya… Oradan da eve yayan giderdim. Ama hiçbir emekçinin parasını kesmedim. Ben o emekçiye parasını vermeyip, taksi ile de gitmesini bilirdim ama onu yapmadım… Çünkü ben oradan geldim, en dipten geldim. Acılarını biliyorum. Ben böyle dikkatli davrandım davranmasına ama Yeşilçam’da herkesten de alacağım var, maddi manevi… Kimseye borcum yok şükür… Biri çıksın; “Bana borcu var…” desin… Bir de bu lafımı hiç unutma; Yeşilçam’dan ben alacaklıyım diyen bir insan duyarsan, bana gönder, ben ödeyeceğim o borcu… Yalan! Yeşilçam, revaçta olmayan, tutulmayan, yanlış yapan, kapris yapan insanları silkeledi! Neymiş efendim, parasını alamıyormuş, onun için sinemayı bırakmış. Ne bırakması? Sinema bırakılmaz! Sinema nerede bırakılır biliyor musun; Mezarda! Öyle bir hastalık ki, eroinden beter. Tüm yapımcılarla çalıştım. Türk sinemasında tüm yapımcılar birbirine rakiptir ama benle hiçbiri rakip olmadı. Niye? Hepsinde işçilik de yaptım, onun için… Ben onlarla çok iyi dostum. Bak bunu kitabımda yazacaktım, sana söyleyeyim. Yeşilçam’da iş bulamayanlar, reklam sektörünü yarattılar. Oraya kaydılar demiyorum, yarattılar mecburen. Sinan Çetin mesela… Daha söyleyecek çok şey var bu konuda ama kitaba kalsın devamı.

En değerli, en temiz olan insanlar onlar, karakter oyuncularımız… Bazıları onların sırtına basarak yükseldiler… Bak bu lafımı da hiç unutma. Birçoğumuz, hele de jönler, o kavgacıları, karakter oyuncularını hep çok sevdik, sahip çıkmaya çalıştık… Onlar olmasaydı Cüneyt Arkın’lar, Kadir İnanır’lar olmazdı. Gel… Git… Öl… Düş… Kalk… Oradan atla… Zıpla… Ayağı kırılır, 300 lira verir mesela prodüktör, gider hastaneye… Hepsi kahraman, hepsi! Yeşilçam Sokağı’ndan, hemen hemen her gün 10 tane minibüs kalkardı eskiden.

Bak sana bir şey söyleyeyim. Çok para kazanmıyorduk ama aç da kalmıyorduk. Yani başka işe o değeri versen, belki kazancının iki misli kazanacaksın ama olmuyor… Kopamıyorsun… Şimdi diyorlar ki; “Sinemada kazandı, başka yere yatırım yaptı…” Bir isim söylesinler bana, başka yere yatırım yapan…. Hadi bak sinema ile ilgileniyorsun, sinemadan kazandığını başka yere yatırmak nasıl olur söyle… Yok öyle bir şey… Yalan söylüyorlar. Sinemadan yüz bulamayan insanların palavraları, iftiraları bunlar.

Bana dostlarım Yeşilçam’ın bitmez deryası, Anadolu’su derler… Ben de onlara; “Ben öyle büyük adam değilim… Sinemanın neferiyim, emektarıyım… Hiç bir zaman kendimi bir yerde görmedim…” derim. Mesela Ankara’dan ödül aldım, 50. yıl onur ödülü. Ankara Üniversitesi çağırdı sinema ile ilgili konuşmaya ama gidemedim. Eğer burada olursa seve seve yaparım.

Okurlara tavsiyem sinema sevgilerini hiçbir zaman eksiltmesinler. Sinema dünyada ki en büyük sanat kolu! Bütün sanatları içinde barındıran, tek sanat dalıdır sinema… Sinemayı hayatınızın içinde her zaman barındırın, çünkü sinemadan öğreneceğiniz çok şey var…

2. BÖLÜMÜN SONU

Röportajımız henüz bitmedi, devamı gelecek sevgili dostlar. 🙂

.::Günay Kosova: Merceklerle ve makaralarla, üzüm sandığının içine sinema makinesi düzeni kurdum ve mahallenin çocuklarına film gösterimi yaptım. Bilet de neydi biliyor musunuz? Eski sigara paketlerinin üstü ve gazoz kapağı…”::.

İyi pazarlar sevgili Üçüncü Adam okurları…

Sinemamızın birçok dönemine şahit olmuş ve neredeyse her kademesinde çalışmış bir sinema emekçisi Günay Kosova

Kendisi ile, geçen senenin son aylarında uzun bir röportaj gerçekleşmiştik. Sinema yaşantısından anılarına, hassasiyetlerinden özel ilgi alanlarına kadar bir çok konuda konuşmuştuk. Yaklaşık 1 buçuk saatlik ses kaydının deşifresinin ardından, senarist/yönetmen Günay Kosova ile yapmış olduğumuz röportajı birkaç bölüm halinde yayınlamak istedik.

Kendisi tam manasıyla bir Türk sineması ansiklopedisi… Sitemizdeki karakter oyuncularımıza dair, bilinmeyen birçok anekdotu bizlerle paylaştığı için ve sinemamıza kattıkları için kendisine sonsuz teşekkür ediyoruz.

Keyifli okumalar efendim…

Günay Kosova;

22.06.1942 / Amasya doğumluyum.

Sinema kariyerim şöyle başladı; çocukluğumda bizim ilkokulda her Çarşamba bizi sinemaya götürürlerdi. Öyle bir adet şimdi maalesef yok Türkiye’de. Çok acı bir şey aslında bu. Kültüre dönük o kadar güzel bir şeydi ki… Biz o 6-7 yaşında sinemaya girdiğimiz zaman büyülenirdik. O sinema perdesinde aksedilenler, bizi çılgına çevirirdi. Benim içime sinema aşkı o zaman doğdu. Ve ben 6 yaşında ilkokul birinci sınıfta okumayı çözdükten sonra, bu sinema afişlerini, lobilerini her gün seyreder, okumaya çalışırdım. Acayip bir şey doğdu bende, sevgi doğdu. Birinci senenin yazında, ben bir sinemadan -gece 12’den sonra, sinema dağıldıktan sonra- film çaldım. Bir kısım film ama… Makine dairesine kalas dayayıp, film çaldım. Aldım o filmi eve getirdim. Bizim evde mahallede Dursun diye bir arkadaşımızın bodrum katı vardı. Biraz ilkel bir sinema salonu yaptım oraya ve kendim makine yaptım. Oynatıcı makine… Merceklerle ve makaralarla, üzüm sandığının içine sinema makinesi düzeni kurdum. Dışarıdan, güneşten gelen ışıkla aynaları yansıtıp film oynattım ve bütün mahallenin çocuklarına film gösterimi yaptım. Mesela haftanın üç günü gösterim yapardım. Bilet de neydi biliyor musunuz? Eski sigara paketlerinin üstü ve gazoz kapağı. Mesela bir tane sevgilim vardı… O 6 yaşında idi, ben işte 7’ye girmek üzereydim o benim farkımda değildi. Ama ben ondan hiç bilet almazdım ve en öne oturturdum onu. Orada, kendi yaptığım makine ile içime düşen kurt, her geçen sene daha da içimde birikti, artık birdi bin oldu.

Sonra işte İzmir’e geçtik oradan. Orada da sinemalardan çıkmaz olmuştum. Aldığım her harçlıkla sinemaya giderdim. Mesela bir filmi en aşağı, -hele de sevdiğim kovboy filmlerini- 15’ten aşağı izlemezdim. Mesela Avare çıktığı zaman, 28 defa izledim Avare’yi. Mesela herkes oyuncunun filmine gider, ben çok önceden öğrenmiştim jeneriklere bakardım. Böyle böyle yönetmenlerin filmlerine gitmeye başladım. Bir de firma filmlerine… Mesela Kemal Film’in yaptığı filmlere hiç tereddütsüz giderdim. Ve hiçbir zaman da Kemal Film’in filmleri beni yanıltmadı. Yani beni olduğu gibi, benim güdümlediğim arkadaşlarımı da yanıltmadı. O zamanlar siyah beyazdı. Kaliteli işler yapıyorlardı. Niye? Aileden zenginlikleri olması nedeni ile sinemaya para harcıyorlardı. Böyle içime kurt düştü işte benim. Büyüdük ettik… İşte ilkokul bitti, ortaokulu da okudum 1 sene. Matematik sıfır bende ama çok iyi kompozisyon yazardım. Orada işte hikayeler de yazmaya başladım, oluşturmaya başladım. Ben olsam ne yapardım diye falan…

Sonra 59 senesi geldi… İzmir’de, Kocamdan Ayıramazsın diye, İhsan Tomaç var eski yönetmenlerden, film çekiyorlar. Orada da benim arkadaşım set amirliği yapıyor… Beni aldı, “Gel bana yardımcılık yap…” dedi. Oradan girdim. Atilla Örgün’ün de ilk filmidir. Sevim Tuna eski assolist… Orada başladım. Hatta o filmde doğmuştu “Ormancı” şarkısı. Ve ben o kadar bahtiyar oldum ki o filmde. Onun sözleri şimdi ismini hatırlayamadığım bir adama ait ama beste Zeki Duygulu’nundur. Zeki Duygulu ilk Ormancı’yı sette bana çaldı. “Bak evlat…” dedi, “Bir dinle, filmde kullanacağız bu şarkıyı…” dedi. Dinledim, hakikaten çok güzeldi ve haklı çıktım beğenmem de.

O filmden sonra askere gittim. Askerden döndükten sonra İstanbul’a geldim. 63 senesinde Yılmaz Atadeniz’in Kilink filmlerinde set işçisi olarak çalışmaya başladım. O filmlerden sonra Türker İnanoğlu’nun yanına girdim. Orada set amiri oldum. Set amirliğimden sonra kademeli olarak kamera asistanlığı yaptım… Mesela Kartal Tibet’in oynadığı, Suat Yalaz’ın yazdığı Karaoğlan’larda, Mahmut Demir’in asistanlığını yapmaya başladım. Kamera asistanlığı yaptığım zamanlarda, Mahmut ağabey hasta olduğu gün ben çektim. Kameramanlığım da oradan geliyor yani. Sonra Mustafa Yılmaz ile çalışmıştım. Ardından bir dönem hem kamera asistanlığı, hem de kameramanlık yaptım. Tabii öncesinde ışık asistanlığı ve ışık şefliği de yaptım. Ondan sonra, -kamera asistanlığından sonra- prodüksiyon asistanlığına atladım. Sonra prodüksiyon amirliği yapar iken Türker (İnanoğlu) ağabeyin asistanı oldum, reji asistanı… Ve o sıralarda senaryoda yazmaya da başlamıştım.

İşte o sıralarda Yılmaz (Güney) ağabey beni arattı, demiş ki: Aç Kurtlar’ı çekiyorum, bana birinci asistan Savaş Eşici’yi getirin, -sonra yönetmen oldu Savaş Eşici- ikinci asistan için de Arnavut oğlunu getirin… Yılmaz ağabey bana hiçbir zaman bana Günay demezdi… Ya Kosova ya da Arnavut oğlu derdi… Çok severdi beni. Arnavutları benim ile birlikte çok sevmeye başlamıştı. Türker ağabeyden sonra, birkaç film Yücel Uçanoğlu’na asistanlık yaptım. Yücel Uçanoğlu ile hem fotoroman, hem de film çekiyorduk. ‘Kaderden Kaçılmaz’ diye bir fotoroman çekiyorduk. Orada orta yaşlı, yani 30-32 yaşlarında, mahallenin memur tipli adamlarına benzeyen bir adam bulmak gerekti. Yücel ağabey; Şehir Tiyatroları’nda bir çocuk var, bizim Ali (Şen) babanın oğlu…” dedi. Ben de çok seviyorum onu dedim. O sıralarda üçüncü dördüncü rollerde oynuyordu Şener… O fotoromanda oynattık onu. Ondan sonra ben Abbase Sultan filminde çalışmaya başladım. Türkan Şoray, Mahir Özerdem… Ali ağabey de oynuyordu. “Ali ağabey…” dedim, “Senin oğlanı oynattık…” dedim… “İyi b.k yemişsin…” dedi gülerek, “Bir sülaleye bir artist yeter yahu…” Çok büyük sanatçıydı… Allah rahmet eylesin…

1. BÖLÜMÜN SONU

13.10.2012 / Beyoğlu

Üçüncü Adam / Erhan Tuncer

.::Yadigâr Ejder Dosyası: “Taksim Parkı’nda donarak ölmedi!” / “Gerçek adı Yadigâr Ejder değildi!” / “Birçok kimse onun durumuna düşmedi, çünkü kimse sinemayı onun kadar sevmedi!”

‘BİR YADİGÂR EJDER KİTABI’ ÇIKTI!

Kitabımızı edinmek için: http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=714568&sa=188524436

________________________________________________________

Gerçek Adı: Adnan Ayberk

Doğum Yeri: Sivas

Vefat Yeri: İstanbul

Doğum Tarihi: 1951

Ölüm Tarihi: 4.3.1991

Sinemadaki Adı: Yadigâr Ejder

Sinemadaki Diğer Adları: Yadigâr, Yadigâr Dağdeviren

Gerçek Adı Olduğu Zannedilen Diğer Adları: Yadigâr Kuzu, Yadigâr Koyun, Ejder Yadigâr Kuzu, Adnan Koyuncu, Adnan Embiya Aybarlı, Adnan Enbiyaoğlu

Oynadığı Film Sayısı: 215 (www.sinematurk.com)

Yadigar Ejder

“Biz ekip olarak onu ne zaman ansak, gözlerimiz doluyor, ufacık bir tebessüm yerleşiyor dudağımızın kenarına. Bilen bilir, tertemiz, ufacık bir çocuk yüreği vardır Yadigâr’ın. Rivayettir ki Taksim parkında donarak ölmüş, rivayettir ki yemek yedikten sonra girdiği lokantanın tuvaletinde ayağı kaymış, başını taşa vurarak oracıkta hayatını kaybetmiştir. Öyle ya da böyle tertemiz bir sinema emekçisi kayıp gitmiş sinemamızdan, ardında bir dolu film bırakarak.

Keşke şimdi “Mazlummmm!” diye bağırsak da başı önünde sallana sallana gelse. Dövmek için değil, koşup sarılmak için kalksak ayağa. Sinemamıza kattığı güzellikler için teşekkür etsek kendisine.

Ruhun şad olsun Yadigâr.”

Böyle bir yazı ile tanıtmıştım Yadigâr’ımızı, bloğumuzun açıldığı ilk yıllar. Ona karşı hassasiyetim gün geçtikçe daha da arttı, büyüdü, dallanıp budaklandı. Önce gidip Kulaksız mezarlığında kabrini buldum Yadigâr’ımızın, ardından dostlarına ulaştım, röportajlar yaptım, ses kayıtları aldım, kayıtları ekip arkadaşlarımla birlikte deşifre ettik… Efsane karakter oyuncularımızdan Süheyl Eğriboz ile de kısa bir görüntülü röportaj yaptım. Bu röportaj, ilk yayınlandığı günden beri hala ilgiyle karşılanmakta, Yadigâr Ejder’i seven sinemaseverler tarafından hala konuşulup tartışılmakta.

İlk zamanlarda Taksim Parkı’nda açlıktan donarak vefat ettiğine dair bir yazı okumuş, başka kaynaklardan bilgi edinemediğimiz için koşulsuz kabul etmiştim. Bir de üzerine birçok karakter oyuncumuzun hazin akıbetleri eklenince, elimizdeki bu tek veri kıymetlenmiş, “sinema sanatçılarımız parklarda ölüyor kardeşim…” cümlelerini sıklıkla duyar olmuştum. Lakin biz, Üçüncü Adam ekibi olarak, bloğumuzu açtığımız ilk günden beri, emektar sinema sanatçılarımıza, karakter oyuncularımıza, üçüncü adamlarımıza hak ettikleri değeri vermek için çalışıp durduğumuzdan, benim bu meseleyi inceleme altına almam kaçınılmaz olmuştu. Sinemamız için ve sizler için aylar önce araştırmalarıma başladım ve nihayet bu gece çalışmamı sizlerle paylaşıyorum.

Öncelikle, elimdeki tüm verilerin sağlamasını yaptıktan sonra, gönül rahatlığıyla söyleyebilirim ki; Yadigâr Ejder, Taksim Parkı’nda dolarak ölmedi… Bu bilgi, açlık ve sefalet içinde günlerini geçiren bazı sinema emekçilerimizin durumlarına dikkat çekmek ve ilgili makamları harekete geçirmek adına “uydurulmuş” bir gazeteci hassasiyetinden başka bir şey değil benim görüşüme göre. Masumane bir tavırla, sadece dikkat çekmek ve bazıları maalesef gerçek yaşanmışlıklara göndermek yapmak adına yazılmış bu haberi lanetlemek, yazan kişiyi “yalancılıkla” itham etmek, sanırım büyük bir yanlış olur. Çünkü en nihayetinde, yanlış bir yolla da olsa, o yazı ile yıllarca anıldı Yadigâr’ımız, o haber ile hatırlandı. Belki de o haber sayesinde zor durumda olan sinema sanatçılarımızdan bazılarına yardım eli uzandı, emektar sanatçılarımızı unutan birçok kişi -başta Yadigâr Ejder olmak üzere- tüm sanatçılarımızı bir kez daha hatırladı.

Şimdi gelelim esas meseleye; dosyamızın içeriğine… Yadigâr Ejder Dosyası’nı hazırlarken öncelikle onu yakından tanıdığını öğrendiğim, değerli ağabeyim, şair Hüseyin Alemdar’a ve onunla vefatından bir gün öncesine kadar çalışan emektar yönetmenimiz Günay Kosova’ya ulaştım ve dosyamızın temelini oluşturan, birbirinden kıymetli bilgiler elde ettim. Lakin dosyanın hazırlığı esnasında, çok ilginç bir durumla karşı karşıya kaldığımı belirtmeden edemeyeceğim. Yadigâr Ejderin ‘nasıl vefat ettiği’ meselesini, onu en yakından tanıyan arkadaşları başta olmak üzere toplam 8 kişiye sordum aldığım cevaplar karşısında bir hayli şaşırdım. Çünkü olayın gerçekleşme sebebine dair aldığım bilgiler birbirine ne kadar yakınsa, vefat ettiği mekân konusundaki bilgiler de birbirine o kadar uzak.

Yadigâr Ejder’in yüksek tansiyon ve şeker hastası olduğunu öğrendiğimde, vefat etme sebebinin, bu rahatsızlıklara bağlı beyin kanaması ya da baş dönmesi sonucu baygınlık geçirerek başını “bir yerlere” vurması olduğunu öğrenmekte çok zorlanmadım. Ama bahsettiğim gibi vefat ettiği mekânla ilgili net bir bilgi hala elimizde yok. En yakın –ve benim de öyle olduğunu düşündüğüm- olasılık, olayın bir otelin ya da lokantanın tuvaletinde gerçekleşmiş olması. Bu sonuca, Yadigâr’ımızın boğazına düşkünlüğüne ve İstanbul’a geldiği ilk günden beri otellerde kaldığına dair elde ettiğimiz bilgiler sonucunda varabiliyoruz. Biliyorum bazı okurlarımız “amma da takıldınız bu meseleye” diyor ama takınılmayacak gibi değil ki efendim. 60’larda, 70’lerde değil, 1991’de, televizyonların, gazetelerin ülkemizde zirve yaptığı yıllarda, 200 küsür filmde oynamış bir sinema sanatçısı vefat ediyor ve nasıl vefat ettiği ile ilgili net bir bilgi yok! Bu durum sizin de dikkatinizi çekmiyor mu?

*Yadigâr Ejder’in mezarı, Beyoğlu – Kulaksız mezarlığındadır.

Sanatçımızın gerçek adını, doğum ve ölüm tarihlerini mezar taşından öğrendiğimizden, geriye bir tek günlerinin nasıl geçtiği ve nasıl bir insan olduğu kalıyor… Onunla ilgili hissiyatlarımı sayfalar dolusu yazmak istiyorum ama onunla oturup sohbet etmiş, dertleşmiş insanlar dururken, bu dosyada bana fazla laf düşmez diyor –kredimi başka bir yazıya saklıyor-, lafı çok uzatmadan, sizleri röportajlarla baş başa bırakıyorum. Aşağıda okuyacağınız bilgiler doğrultusunda, Yadigâr Ejder’in nasıl bir insan olduğunu, nasıl yaşadığını, hassasiyetlerini, karakteristik özelliklerini ve nasıl vefat ettiğini, varın siz anlayın…

Bu araştırma sonucunda, ben kendi Yadigâr’ımı bir kez daha şekillendirdim ve öğrendiklerim doğrultusunda onu sinema belleğimin en güzel yerlerinden birine yerleştirdim. Şimdi sıra sizde…

Üçüncü Adam / Erhan Tuncer

Memduh Ün (Yönetmen)

Yönetmenliğini yaptığı Devlet Kuşu filminin çekim hikâyesinde, şöyle anlatıyor Yadigâr Ejder’i;

Yadigâr Ejder’i ilk kez Leventteki evimizden hatırlıyorum; odun kırmaya gelmişti. Üzerinde bir şeyi yoktu, mont vermiştim ona. Kan davasından yattığını, cezaevinden yeni çıktığını söylemişti. Sonra filmlerde gördüm. Cüneyt ve benzeri kahramanlardan sürekli dayak yiyordu. Orhan Aksoy (Devlet Kuşu’nun senaryosunu yazmıştır) onun için yeni bir tip yaratmıştı senaryoda; romandakinden epey farklı bir tipti bu. Yadigâr’ın Yeşilçam’daki en önemli rolüydü belki de. Filmi yeniden izlediğimde çok başarılı buldum onu.

Ekrem Gökkaya (Oyuncu/Yapımcı)

Yadigâr ile beraber oynadığım filmlerin dışında, Kemal Sunal ile oynadığı, Cem ve Cumhur filme ait filmlerin yapım yönetmeniydim. Kendisi Sivas kökenli idi. Sinemaya girmeden evvela, İstanbul’daki Sivaslı kabadayılar, Sivaslı pavyoncular ve Sivaslı kumarhane sahiplerinin yanlarına takılırdı. Zannederim sabıkalıydı… Ama onun da doğruluk derecesini bilmediğim bir cinayet hikâyesini anlatmıştı. (Bana anlattığı, askerde komutanını vurmuş ve uzun bir süre hapiste yattığı idi). Kendini kurnaz zanneden, aslında 10 yaşını geçmemiş, saf bir çocuk gibiydi… İri cüssesine göre ben çok tarttım, çok korkak adamdı. Çok film çektim onunla, çok oynadım. Vefatı ile ilgili duyduğum; Otelci ile arası açılmış ve gece gittiği bir düğünde, yemek yerine bol tatlı yiyip içki içmiş, Taksim Parkı’nda uzanmışken ölü bulunmuş. Şeker hastasıydı galiba, ayakları hep şişti… Son zamanlarda yürüme zorluğu çekiyordu. Allah rahmet eylesin… Güzel günlerdi…

Süheyl Eğriboz (Oyuncu)

Bu adam içki içmez. Bir yere gidiyor, açılışa gidiyor, limonatasının içine votka koyuyorlar… Bir daha, bir daha, bir daha… Gırgır geçecekler ya… Biraz da –Allah rahmet eylesin- (çocuk) zekâlıydı… Limonata yerine içiyor… Galatasaray kulübünün karşısında bir otel vardı. Ufacık bir otel… Tuvaleti alaturka… Otele gidiyor, 100 numaraya gidiyor, içkili de zaten… Oturuyor, kalkarken ayağı kayıyor, kafasını karşıdaki duvara vuruyor. Bu işte ölüm sebebi; beyin kanaması…

Hakkı Kıvanç (Oyuncu)

Kardeşim, Yadigâr Ejder, pavyonlarda kabadayılık yapan bir adam… Sonradan sinemaya geldi… Tipi de müsait… Birkaç filmde oynadı… Onu Natuk (Baytan) ağabey aldı, iri yarı ya, Kemal’in (Sunal) karşısına koydu… Onu Natuk ağabey meşhur etti…

Günay Kosova (Yönetmen)

Yadigar Ejder’i sinemaya ilk geldiğinde, birkaç yerde, en aşağı 7–8 ay her tarafta gördüm. En sonunda Reşit’in kahvesinin orada bana; “Ağabey ne olur, yalvarırım beni bir filmde oynat…”  dedi bir gün. Aldım, ben de oynattım, arkadaşlarıma da yönlendirdim. Ondan sonra da -6–7 ay sonra- aldım başrol oynattım, Bazıları Cacık Sever filminde, Aydemir Akbaş ve Necdet Kökeş ile…

En son, Star Tv’de bir Cumartesi gecesi vardı. Aydoğan Ergezer yapımcılığında, Âdem Gürses de o zaman müdürüydü Magic Box’ın. Öztürk (Serengil) ağabey ile biz parodiler yapıyoruz; “Kelaj Show”. Yadigâr’ı da Kelaj Show’un parodilerinde oynatıyorum. Kelaj Show’u çekerken ben, kanal ile takıştım. “Tamam…” dedim, “İki tane daha çekeceğiz, daha da çekmeyeceğiz.” Hepsini oynatıyorum her bölüm başı para veriyoruz ona. Öztürk ağabey ve onunla son çektik bitti… Aldı parasını. Şimdi neydi, Sadri Alışık Sokak mı ne -Erman Han’a giriyorsun hani- orada bir kahve vardı… Eski Kervan Film‘in yanında bir kahve… Akşam biz ayrılıyoruz Öztürk ağabey ile ben, Yadigâr da oranın tuvaletine gidiyor. Ama o gün yine tansiyon falan diyordu. Tuvalete giriyor, tuvalete oturuyor… Biliyorsun, tansiyonun en tehlikeli düşmanı kabızlıktır. Ikınırken beyin kanaması geçiriyor… Kafasını çarpma falan yok. Beyin kanaması geçiriyor, tuvalette kalıyor öyle. Ölümü o…

Bir de, Türk sinemasında benim bir özelliğim var, eskiden çok isim koyardım. Yadigar’ın gerçek soyadı Kuzu’dur; Yadigar Kuzu… Ejder ismi, Ejder Yadigâr Kuzu… Çalışmadan para verdiğim adamlardan biridir. Hayata isyan eden bir adamdı. O hale düşmesinde, hep kendine kızan bir adamdı… “Ben niye bu haldeyim?” diye hep kendine kızardı… Kötü bir insan değildi… Bak iyi bir insandı demiyorum, ama asla kötü bir insan değildi. Sette her zaman disiplinli bir adamdı…

Mehmet Uğur (Oyuncu)

Ben size şöyle anlatayım bakın, Yadigâr öldüğünde başrol oynuyordu. Kemal Sunal ile başrol oynuyordu. Paraya da ihtiyacı yoktu. Yadigâr’a zaten afiş bile yaptırdılar. Almanya turnesine çıkacaklardı. Ölmeden birkaç gün önce basıldıydı afişler… Öldükten sonra o turneler de iptal oldu. Yadigâr, Öztürk Serengil ile çalışıyordu o sıralar. O zaman Star kanalı yerine, Magic Box vardı. Star ilk olarak Magic Box olarak açıldı. Ben oranın sabah programına bakıyordum. Hediyede veriyordum. O sıralar “Kelaj Show” diye bir dizi çekiyorlardı Magic Box’a. İş dönüşünde yüksek tansiyondan dolayı, beyin kanaması geçiriyor, Taksim’de düşüyor. Bir kere daha olmuştu, kurtulduydu. İkincisinde yine yüksek tansiyondan düşüyor, daha da kurtulamıyor. Ölüsü Taksim’de bulunuyor.

Yadigâr parkta ölü bulundu, açlıktan öldü deniyor. Böyle bir şey yok. Kendisini o kadar sevenler var ki, insan gibi insan olanlar onu hiçbir zaman yalnız bırakmadı. Arkadaşları da aynı şekilde… Bizim, burada Sabuncu vardı, şurada otururken küt diye gitti. Bir gün, Meryem filmini çekiyoruz Silivri’de, oyuncu kadınlardan biri geldi oturuyoruz. Muhabbet ederken küt diye gitti. Öyle bir yaygara çıkarmışlar ki… Bizim sinemada bizim kazandığımız parayı da Allah’a şükürler olsun kimse kazanmadı. Çok şükür çok iyi para kazandık. Olay bu yani…

Birçok filmde Yadigâr, Cüneyt Arkın ile kafa kafaya oynuyordu. Yadigâr, Taksim Parkı’nda ölmedi. Dediğim şekilde oldu olay. Yüksek tansiyondan…

Kaya Sandık (Işık Şefi)

Yadigâr’ı piyasaya ilk geldiği günden beri tanırım… İlk geldiğinde çekingen, utangaç biri idi. Zaman içinde biraz alıştı. İlk olarak Beyoğlu’ndaki Reşit’in Kahvesi’ne gelirdi, oyunculara bakardı imrenerek. Zaten meşhur olmaya gelen çoğu kişi oraya gelirdi. Hatta duyduğuma göre artistlere böyle dikkatlice bakarken, eski karakter oyuncularından biri gülümseyerek “Ne bakıyorsun deve?” demiş. O da “Abi siz artist misiniz?” demiş.

Karakter oyuncularımızdan Niyazi Vanlı’nın figüran ekibi vardı. Yazıhanesi de Ağa Camii’nin arkasında, Uğur Film’in arka tarafındaydı. Niyazi Vanlı setlere figüran götürmenin yanı sıra kostümcülük de yapardı. İlk defa onun ekibi ile geldi sete Yadigâr, figüran olarak. Orhan Elmas’ın bir filmiydi, adını hatırlayamıyorum. O filmin setinde Orhan ağabey kolladı onu, Yadigâr’a ilgi gösterdi ve “Sen kavgacı ol…” yani “Karakter oyuncusu ol…” dedi. Yadigâr ile ilgilendi o filmden sonra da… Daha sonra da Cüneyt Arkın’ın filmlerinde ve diğer filmlerde aranan biri oldu. Arada sette sinirlenir, kendisine takılanlara “Katilim ben, yerim parçalarım sizi…” derdi. Doğru olduğunu zannetmiyorum. Kan davasından kaçıp geldiğini söylerdi ama mantık yürütürsek bu doğru olamaz. Kendisi İstanbul gibi yerde, hem de filmlerde oynuyor… Doğru olsa, oynadığı herhangi bir filmi izleyip kolayca izini bulurlardı… Duyduğum kadarıyla –yanlış olabilir- Agâh Özgüç, sinema camiasına ait magazin haberleri yazdığı sırada, o yazmış bu olayı derler…

Yapılan söylenmez, okurlarımız yanlış anlamasın ama boğazına düşkünlüğünü bilin diye anlatıyorum; bir gün çekim dönüşü bir sokakta karşılaştık Yadigâr’la… “Borç verir misin? Karnım aç, yemek yiyeceğim…” dedi. Birkaç sokak ötede bir kuru fasulyeci vardı. “Gel benimle…” dedim, gittik. O sıralar kuru fasulye-pilav 1,5 liraydı. Garsona sordum; “Bu adam doyana kadar yemek yerse ne kadar tutar?” Garson, garibim, Yadigâr’ı şöyle bir süzdü, “Tutsun, tutsun, 10 lira tutsun…” dedi. Nereden bilsin Yadigâr’ın boğazına düşkünlüğünü… 10 lirayı verip çıktım. Sabah geldim, öğrendim ki, bizimki 8 porsiyon kuru-pilav, 4 tane de sütlaç yemiş…

İstanbul’a geldiği ilk yıllarda cebinde çok parası vardı… Annesi vefat ettikten sonra kardeşleri ile miras kavgasına tutuşmuşlar. Mal da, mülk de sizin olsun, başımı derde sokacaksınız diyip İstanbul’a gelmiş. Bu mesleğe de sevdalı. Başta uyardık onu, girme bu işlere, paranı harcama diye ama dinlemedi bizleri. İlk zamanlar “Zümrüt Otel” de kalırdı. Beyoğlu, Balo Sokağı’nda, İstanbul Banyosu’nun olduğu sokakta… Şimdi yoktur o İstanbul Banyosu…

Sonra günler geçtikçe parası bitti… Sinemadan kazandığını da –ki figüranlar, karakter oyuncuları günlük yevmiye ile çalışırdı- günübirlik yedi bitirdi. Otelden atıldı. Ben o sıralar Uğur Film’de çalışıyordum. Bir gün, set bitmiş, gece 1–2 gibi eve dönüyordum, sokakta karşılaştım Yadigâr’la… “Otelden çıkardılar…” dedi… Borcunu ödeyemediği için atmışlar garibimi… Avanos Sokak’ta Uğur Film’in deposu vardı. Işıkları, ekipmanları oradan alır, oraya bırakırdık her gün. Oraya götürdüm, yatacak bir yer ayarladım. Sonra 1 aya yakın ışık deposunda yattı…

Birçok kimse onun durumuna düşmedi, çünkü kimse sinemayı onun kadar sevmedi. Yine de –ne yapsın, çaresizlikten- arada söylenirdi. İsyan ederdi. Sokağın dengesinin bozulduğu malum yıllarda, işler de bozuldu. Ben de sinemayı bıraktım, Adana’ya yerleştim. Sonraları öğrendim Yadigâr’ın vefat ettiğini. Sonay Kanat diye bir set amirimiz vardı, o aradı, söyledi.

Benim tanıdığım, arkadaşım Yadigâr, dört dörtlük bir adamdı. Sokakta, kahvede otururken, en ufak bir saygısızlığını görmedim. Bazen figüran kızlar şaka yollu takılırlardı, onlara dahi saygısızlık etmezdi. Mükemmel bir dostluğu, saygın kişiliği vardı.

Bildiğim huylarından biri karanlıktan korktuğuydu. 13–14 yıllık arkadaşımdı. Çok duygusaldı bir de, arada oturup ağlardı. Ailesinden dolayı çok tedirgindi. İstanbul’a geldiği zamanki parası da bitince çok zor günler geçirdi. Gür, kalın, tok bir sesi vardı ama bir o kadar da korkak bir adamdı. Hep içimden “Allah’ım bu adama her şey vermiş, boy vermiş, pos vermiş, bir tek yürek vermemiş…” diye geçirirdim. Biraz yüreği olsa, etrafında kimse duramazdı. Çok çabuk gaza gelirdi ama… Bazen onu dolduruşa getirir, eğlenirdik. Bir gün kahveye Tarzan Çetin (Çetin Başaran) girdi. Kahramanlık gösterileri yaptı bir iki, göğsüne vurup bağırdı falan… Biz de Yadigâr’ı gaza getirdik, “sana mı yapıyor bu hareketleri” diye… Tarzan Çetin de spor yapan, halter kaldıran, kaslı, çok kuvvetli adam… Bir bilek bileğe tutuştular, Tarzan Çetin, Yadigâr’ın bileğini yerinden oynatamadı… Yadigâr, Tarzan’ın bileğini büküverdi…  İnsanüstü bir kuvveti vardı. İnanın, abartmıyorum, el bilekleri, normal bir insanın ayak bilekleri gibiydi. İster inanın ister inanmayın, benin eski evim 5. kattaydı, taşınırken yardıma geldi. 5. kattan, koca buzdolabını tek başına indirdi… Sonra da durmaksızın tüm evi taşıdı. “O kadar yük taşıdım, arada kalmaya gelirim sana…” diye de takıldı bana. Her daim kapım açıktı ona, arada gelir kalırdı da…

Bir gün de Kudret’i (Karadağ) hırpalattık Yadigâr’a, şakasına… Rejisör Semih Evin ile bir filmde çalışıyoruz. Kudret çekim aralarında gelip hava atıyor bizimkine, yok ben şöyle yaparım, yok ben böyle yaparım diye… Biz de gaza getiriyoruz Yadigâr’ı, halletsene şunu diye… “Yok abi yahu…” diyor, “Yönetmen kızar…” Biz de dayanamadık, dedik “Aksine, Semih abi hiç sevmez Kudret’i, gıcık oluyor ona…” Bizimki bir cesaretlendi, tuttu Kudret’i duvara fırlattı. “Parçalarım ulan seni!” diye bağırdı… Başta rejisörümüz Semih Evin olmak üzere, dakikalarca güldük. Sette yönetmen kraldı…

Ona uygun elbiseyi bulmakta da zorlanırdık. Tarlabaşı’nda bir terzi vardı, o dikerdi elbiseleri. Normal insana 2-2,5 metre kumaştan pantolon dikilirdi, Yadigâr’a 3,5 metre kumaştan diktirirdik…

Elinde oldu mu çok cömert bir yapısı vardı. Bir gün, bizim her zaman takıldığımız merhum Reşit ağabeyin kahvesi vardı, oranın da maskotu olan bir garsonu vardı; Pire Nemci diye… Pire Necmi bunu çok kızdırmış galiba, Pire Necmi’yi kemerinden tutup havaya kaldırdı… “Ulan seni yere vurdum mu vık diye ölürsün!” dedi… Kahvedekiler gülmeye başladı. Rahmetli kameraman Salih Dikişçi, “Belanı buldun mu Necmi?” dedi… O sırada Tarık Akan, Fatma Belgen de gelmişti. Tam bir tiyatro olmuştu… Yadigârı sakinleştirdiler, çaylar “Pire Necmi’den!” denildi. Tam on bardak çay içmişti rahmetli… Pire Necmi; “Ulan ocağıma incir ağacı diktin…” derken, merhum Sami Hazinses; “Oh oldu sana… Her zaman gel, avantanı al bundan…” demişti. Gülmüştük… O vakitler bir başkaydı… Kahvenin karşısında yuvarlak masa Papirüs ve daha anlatılmayacak kadar güzellikler vardı… Herkes birbiriyle kardeşçe, dostça yardımlaşırdı. O günler çok geride kaldı…

Ben ışıkçıydım, teknik ekibin yeri her daim bir başkaydı… Setçi, dekoratör, makyöz, kameraman ve rejisörler hep bir arada olurduk. İş çıkışı adres, Reşit’in kahvesiydi… Yadigâr, rahmetlik başlı başına bir efsaneydi Türk sinemasında…

 

Ahmet Servidal (Kameraman/Yapımcı)

Çok iyi, temiz kalpli, iyi yürekli bir adamdı. Maalesef sadece günlük geçimlerini kurtarabilecek paralar kazandılar. Sadece o günleri garanti edebildiler. Ama şunu belirteyim, bizim piyasamızda kimse açlıktan, parasızlıktan ölmez. Çünkü haberimiz olursa mutlaka yardım ederiz. Şimdilerde sorun, kimsenin kimseyi arayıp sormamasında. Oysaki karşılaştığımızda, dertleri sıkıntıları varsa, mutlaka yardımcı oluyoruz emekçi ağabeylerimize, ablalarımıza. Tabii onların bu duruma düşmelerinde yapımcıların da payı büyük… Yadigâr gibi nice karakter oyuncumuzun ekonomik güçlüklerinden faydalandılar… Onları az paralar ile oynamaya mecbur bıraktılar. Çünkü biliyorlardı, başka çareleri yoktu…

Yadigâr çok konuşmazdı. Sessiz, az biraz da ketum bir adamdı. Kimseye derdini anlatmaz, kimseye bir şey söylemez. Herkese dediğimiz gibi ona da arada derdik ki; “Yakınlarının numarasını, adreslerini ver… Allah korusun başına bir şey gelse kimi arayacağız biz?” Hiç yanaşmaz, numara ya da adres vermezdi. Bazen etrafa diklenirdi ama çabuk sönerdi. Kalbinde asla kötülük olduğunu düşünmüyorum. Günde 2–3 işe giderdi diğer arkadaşları gibi. Bizim piyasada bir laf vardır, bizim sokak için söylenir; “Para bu sokakta kazanılır, bu sokakta harcanır…”  O sokakta yevmiyelerini alır, o sokakta yer, içer, oyun oynarlardı…

Bildiğim kadarıyla kışın, karlı bir günde, Beyoğlu’ndaki Lades Lokantası’nın önündeki kaldırımda ayağı kayıp düşüyor ve başını kaldırım taşına vuruyor. O şekilde vefat etti diye biliyorum ben. Taksim Parkı’nda öldüğü gazeteciler tarafından uydurulmuş bir yalan…

Hüseyin Alemdar (Şair)

 Yadigâr Ejder / Yüreği Sokakta! • Hüseyin Alemdar

*Üçüncü Adam için özel olarak yazılmıştır.

Yadigâr Ejder - Hüseyin Alemdar

Başucu yazarlarımdan Ferit Edgü, Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı romanın girişinde şöyle der: “Hiç kimse, ne ölü ne diri, elimden tutmadı!” Bu cümle öyle ya da böyle bana Yadigâr Ejder’i anımsatır. Onun hayatından hâlâ neden bir foto-biyografik roman çıkaramadım diye hayıflanır dururum. Şiire ancak sinemayla ihanet edebilirim der, “hayalağrı” yıllar var romanlarımı sinemaya saklarım. Bu anlamda yazamadığı romanların “başyapıt” tadında filmini çeken büyük usta Lütfi Akad’a sonsuz saygı duyarım. Keşke Orhan Pamuk dâhil, büyük romancılarımızın hepsi aynı zamanda büyük sinemacı da olabilse… Yılmaz Güney’i dışta tutarsak, maalesef böylesi enfes buluşmaların tek bir örneği bile yok ülkemizde! Bir Woody Allen’ımız bile yok mesela!

Ah! Hayattayken pek kıymetini bilmediğimiz, ablak yüzlü, Sivas yanaklı bir Adnan Ayberk’imiz, nam-ı diğer Yadigâr Ejder’imiz gün geçtikçe daha bir var. Her ne kadar onu Taksim Parkı’nda soğuk bir kış günü donarak öldürdüysek de Kulaksız Mezarlığı’nda Cemal Süreya’ya komşu şiiri ve sinemaları Sonsuzluk ve Bir Gün tadında uyuduğunu hiç kimse merak etmedi. Yadigâr Ejder benim yirmili yaşlarımdır, açlığımdır, yedi sokak yetmiş adım Yeşilçam’a yenilmişliğimdir; bu yaşımı, açlığı ve yenilmişliklerimi sinemacı ağabeylerim de babam da pek bilmez. O yıllarda şimdi Mantı ev yemeklerinin deposu olan Ahududu Sokak (Şimdiki adıyla Sadri Alışık) 27 no’lu iş hanının girişinde, çoğu hayatta olmayan sinema insanlarıyla kardeşçe ranzalara kıvrılır yatardık. Bu mekân aynı zamanda Yeşilçam filmlerinde cezaevi olarak da kullanılırdı. Yadigâr Ejder’in yatağı bizimkilerden farklıydı, o ranzaya sığmadığı için çift kişilik divanda kalır; sabahları en erken kalkanımız o olurdu. Bazen isyanı sokaklara taşardı. O yıllarda hayatını çok iyi gözlemlediğim Yadigâr Ejder’in hüznünü anlar,  ne yapsam ne etsem memleketini söyletemezdim. “Karnım nerde doyarsa memleketim orası” derdi; yıllarca yarı aç yarı tok Yeşilçam’la yetindi, isyanlarına rağmen sinema mesleğinden hiç şikâyetçi olmadı. Babamın dört-beş filminde birlikte çalıştık. Bu çalışmalarda babam Yadigâr Ejder’i idare etme görevini bana verirdi. Devasa bünyesinin içinde ince ve kırılgan bir kalp taşırdı. Ben dâhil birilerinin kalbini kırsa çok geçmez gönlünü almaya çalışırdı. Yıllar önce İzmir’de Cüneyt Arkın’la çektiği hareketli bir film sırasında Cüneyt’in tekmesi en ağırından kasıklarına gelmiş, ayaklarının ağrısını ve şişmesini o filme yorar, yine de Cüneyt Arkın’a ve Yeşilçam’a toz kondurmazdı. Yün çorap üzerine elli iki numara ayakkabı giyerdi. Bazen yedi sokak Yeşilçam’dan terlikleriyle İstiklâl Caddesi’ne bile çıktığı olurdu. Ona yazılmış ilk şiirim Yadigâr Ejder/Yüreği Sokakta! 1986 tarihini taşır ve ilk kitabımda yer alır. O yıllarda toplumcu gerçekçi şiire yakın olduğumdan bu şiir de toplumcu söylem taşır ve tam da bir sinema emekçisinin hayatı gibidir:

“Bırakır yüreğini Alyon Sokağı’nda

girer Bursa Sokağı’na

abidir tüm çocuklara, candır,

yumuşaklığında kocaman ellerinin

yüzünü okşar yine bir çocuğun

Üçüncü sınıf lokantalarda doyurur karnını

uyur üçüncü sınıf otellerde

üçüncü sınıf rollerde oynar

birinci sınıf yürekle–

Hep kötüdür, dağdır, ısırgan olur dostluklara

oysa tepeden tırnağa yürek

tepeden  tırnağa acımak

tepeden tırnağa dostluktur

gerçek yaşamında.

Omzumda dinlendirir ellerini

der ki bana: – Sokaktayım!

Tokalaşırız kuş cıvıltıları siner ceplerine

bir denize açılır gibi açılır sokağa

kırsoylu bir yürek takılır arkasına.

O otel odalarındadır şimdi

ah, yüreği sokakta!”

Tuhaftır, Yadigâr Ejder’in ölümü çok soğuk bir mart gününe denk gelir. Öyle çoğunluğun yazıp söylediği gibi Taksim Parkı’nda donarak ölmedi; bu kadar acılar karşısında ya hiç ölmeseydi ya da öyle ölseydi! Çukurlu Çeşme Sokak’taki bir kebapçıda fenalaşıp Taksim Hastanesi’ne kaldırıldığında ölmüştü. Meşhur kırmızı kazağıyla son kez onu Taksim Hastanesi’nin morgunda gördüm. Yadigâr olmadan önce bana söylediği iki addan (Adnan Enbiya) biri kolundaki etikette yazıyordu: Adnan Ayberk! 1 Mart’ta doğmuş bir şair olarak, mart ayı ölümleri bana hâlâ dokunur. Hele ki Yadigâr Ejder’in ölümü, o hep dokunacak!

Yukarıdaki yazıya ek olarak, Hüseyin Alemdar’ın bir önceki çalışması olan “Çok Güzel Adamdı Yadigar…”dan birkaç paragrafı sizlerle paylaşıyoruz;

Çok güzel adamdı Yadigâr…  

Nasıl ve neremden öleceğimi artık bilemiyorum sevgili Yadigâr! Hani aşkı, şiiri ve sinemaları “yedi sokak yetmiş adım” Yeşilçam tadında herkesten çok sevdiğimiz zamanlarda ikimiz de açlığımızı ve yalnızlığımızı sokaklara bağırıp İstiklâl’e çıkar da, aşktan iyi hissederdik ya kendimizi. Senin avantür filmleri terk edip Kemal Sunal filmlerine terfi ettiğin yıllarda, ben değilse de sen çok iyiydin, hatırla! İlk defa üçüncü sınıf otellerden ve üçüncü sınıf lokantalardan kurtulup Gayrettepe’deki beş yıldızlı bir otele taşındığında, senin için Yeşilçam bitmiş sanmış, hatta alttan alta sana sitemkâr davranmıştım.

Bir de “üçüncü adam” olarak Tepebaşı Gazinosu’nda sahneye çıkmışlığın vardır ki, işte onu hiç unutamam! Gazino ve gece kulübü fedailiği dönemlerinde yediğin ölümcül dayağı bir de…

Açlığıyla, tokluğuyla Yeşilçam’ı geceli gündüzlü terk etmeyen birkaç sinema emekçisinden biri sendin; herkeste ah’ın ve hakkın var!

Sen ki, ideolojisizlik ve ilkesizliğe rağmen beni Yeşilçam’a bağlayan özel insanlarımdan biriydin. Özel demişken, Yeşilçam’la özdeşleşen ve başta senin tabii ki benim de arkadaşım olan sinema emekçilerinin bazılarını yazıma misafir edip, yâdımı Yeşilçam edeyim istedim: Kudret Karadağ, Nizam Ergüden, İbrahim Kurt, Mehmet Samsa, Atilla Ergün, Kâzım Kartal, M. Ali Güngör, Mustafa Özkaya, Yılmaz Kurt, Mustafa Alpay Ziyal… Görüyorsun ki, senle ve arkadaşlarınla birlikte bu sokak o kadar çok azaldı ki ne Sadri Alışık’tan ne de Ayhan Işık’tan hüzün ve keder düşük kare eksik fotoğraf olup geçmiyor artık.

Hayattayken sana yazdığım ilk şiirimi esprili bir dille abartır “ödül heykelciği” gibi kendine kalkan yapardın ya! O şiirin yerine senin ölümünle birlikte başka bir şiirimi, “Üç Minimal Requiem”i koydum, beni bağışla! Babama ve tüm Yeşilçam yapımcılarına rağmen seni ne çok sevdiğimi ancak böyle anlatabilirdim; çünkü benim şiir kanım sen ve Yeşilçam’dı! 1991 yılının en soğuk o kış gününü, 14 Ocak’ı (Alev Altın’a olan aşkından ötürü olacak, ben o güne kaç yıldır 14 Şubat derim, bilmeni isterim.) Ona yazdığın şiirleri ve onu düşünerek söylediğin yanık türküleri kaydetmek isterdim!

Çünkü o günlerde zamanın şiir ve sinema tadında üşüdüğünü birkaç kişi bilebilirdi ancak, onlardan biri sendin, öbürü ben. Tabutuna bile sığmayarak, on kişinin omuzlarında Kulaksız Mezarlığı’nı sonsuz yurt edinmeye gittiğin o günden beri şiir ve sinema renginde içimin soğuk ve ters akıntısı elbette sensin; neyse ki, bu bile bir teselli sanki: Cemal Süreya’nın en sadık komşusu sensindir herhalde oralarda! Arada bir kalbinin ve ayaklarının ağrısını unutup sağa ya da sola dönüp şiire ve sinemalara selam veriyorsundur umarım…

YADİGÂR EJDER İÇİN

ÜÇ MİNİMAL REQUIEM*

               Bir rol oynamak tesellisi bile yoksa

                      çoktan kendimi öldürürdüm!**  

1

Kabuk tutmayan bir yaraydı sende sinema

sende yarım ekmek arası hüzündü Beyoğlu

sende tek kişilik intihardı otel odaları

sende birer iç kanamaydı Yeşilçam sokakları

Hava Sokak Ayhan Işık Erol Dernek Sadri Alışık

devasa bir düşçocuktun ablak ve Sivas yüzlü

yedinci sanatın sokaklarında her gün–

sahi, sokaklara ve kendine dökülmeler ki

anlatılması güç bir renkti siyah ve karmakarışık

hayatın kendi olan o siyah roldün sanki her günkü

Yeşilçam, otel odaları, sokaklar, hayat

hepsi hepsi birer solmuş hatıra kararttılar rollerini

âh, yok şimdi hiçbiri! 

2

Tıpkı bir Tarkovski filmi gibi öldün ölümü

öldün kışı acıtır gibi film setlerini

öldün aşkı kanatır gibi hayatın klaket sesini

ö l l-d ü ü ü n!

dilim varmasa da öldün demeye ama

adın beyaz üşüme kumru salâsı sokaklarda

3

Âh, Yadigâr Ejder

içi ıslanmış upuzun ağlamaklı bir roldür şimdi

Cemal Süreya’ya komşu

Kulaksız’da!

*) Sen gittin gideli, üçüncü sınıf lokantalar ve oteller öksüz,

üçüncü sınıf roller eksik!

**) Cesare Pavese

Yeşilçam, 17 Ocak 2011

-Yazıya ekler yine Hüseyin Alemdar’dan;

Ah! Yıl sanırım 1992 ya da 93…

“Bir Yadigâr Ejder anması… En ağır kış şartlarının yaşandığı bir gece… Davetli olduğu halde gecede katılmayan ya da katılamayan Cüneyt Arkın ve Süheyl Eğriboz’a kızdığımı hatırlıyorum. Rahmetli Yadigar Ejder’e rakip olarak gösterilen Âdem Taşay‘ın, geceye katıldıktan iki gün sonra ölmesi ya da öldürülmesi çok hüzünlüydü. Yadigâr Ejder kadar iri değilse de, Yadigâr’dan daha uzun boylu bir adam o gecenin sürpriziydi. Almanya’dan gelmişti; Yadigâr Ejder’in babası. İki kez Yadigâr’ı Almanya’ya çağırmış işçi yapmak için. O Yeşilçam’ın en vefalı işçiydi, bir türlü gidemedi! Alev Altın’a aşkını dile getirdiği şiirler birer manzumeydi sadece. Neyse ki Türk şiirinin en önemli şairi Cemal Süreya’ya komşu, Kulaksız’da…”

“Şimdi isim veremem. Çok değerli bir yönetmen ağabeyimin Yadigâr Ejder’e alaysayarak baktığı bir günde, bizler Ahududu Sokak’taki berbat bir bodrum katında kalıyorduk. Yadigâr’ın divanı çift kişilik bir divandı; bazen bütün gün uyuyup gece kalkardı. Onu yatakta uyurken görenler yatakta iki kişinin uyuduğunu sanırdı. Maalesef çok değerli o yönetmen de Yadigâr da hayatta değil. Bugün ÇASOD ve SODER’e yansıyan bir şey de vardır Yeşilçam’da; Birileri kültürlü, birikimli, entelektüel diye şımartılır el üstünde tutulur, öte tarafta ise Yeşilçam’ın Neşet Ertaş “cahili” emekçileri vardır ki uzun yıllar bu hayattan dışlanmışlardır. Ancak öldüklerinde anlarız değerlerini… “

Mesut Kara (Sinema Yazarı)

Cem Erman anlatıyor;

“Yadigâr’la bir gün parasızlıktan Taksim parkında oturuyoruz. Karnımız aç. Bir ekmek ve biraz kaşar peyniri alacak para çıktı ikimizden; ucundan ucundan yedik. Hiç unutmam çok sıkıntıdaydık. Yadigâr çok sevdiğim bir arkadaştı, fakat çok garip öldü. Kebapçı mehmet vardır Parmakkapı’da. Yadigâr tuvalete giriyor. Çıkmayınca merak edip kapıyı kırıyorlar. Tansiyon yükselmesiyle tuvalete düşmüş. Yüksek tansiyondan beyin kanaması, zaten ayaklarından da hastaydı. Şakacı, hoş, çocuk ruhlu bir arkadaştı. Öyle bir adam Türk sinemasına kolay kolay gelmez. Çok efendiydi, çok utangaçtı. Herkesin yardımına koşan altın kalpli bir zavallıydı. Nasıl bir Yılmaz Güney, bir Ayhan Işık gelmeyecekse, bir Yadigâr Ejder de gelmez.“

Divx Planet forumlarından bir üye ise Yadigâr Ejder ile ilgili çok kıymetli bir anıyı şöyle aktarıyor:

“Küçükken film setinde izlemeye hâsıl oldum. Şile – Ağva’da film çekiyorlardı. Yönetmen, Yadigâr Ejder ağabeyimizden kızgın ve sinirli bir hal takınmasını söyledi. Suratını kızart demişti. O zaman nerede adam akıllı makyaj. Mümkün değil. Kendi kendine 4–5 tane okkalı tokat atarak, alnını ovuşturarak (sert bir şekilde) suratını istenilen hale getirmişti. Hiç unutmam. Rolünü en iyi şekilde yapmaya çalışıyordu. Allah rahmet eylesin.“

*Öteki Sinema adlı siteden alıntıdır.

Ekşi Sözlük’ten “lantis” adlı üyenin Yorumu;

“Rahmetli, dayımın çalıştığın otelde kalırdı. Taksim’de Höyük Otel… Parası çıkışmaz, bazen para alamazmış “idare et” dermiş… Dayım da idare edermiş. Bir gün patron gelip, durumu anlayınca kovmuş otelden. Sonraki zamanlarda Taksim Parkı’nda soğuktan donmuş olarak bulunduğu haberi gelmiş. Dayım hala üzülür, anlatır…

08.10.2012 14:39 lantis

Taner Ay (Yazar)

Yeşilçam Sokağı Fotoğrafları’ndan;

Yağmurlar göğsümde doldurulmaz bir boşluk açtığında, 1979 baharında, firarî yaşamımın kâbuslarına merhem olmuştu, Beyoğlu’nun arka sokaklarında körleşen güneşin sefaleti…

Her gece başımı yastığa gömüp, parmaklarımla kulaklarımı boşuna tıkardım. Kısa bir bomboşluğun ardından, kulak zarlarıma dayanan tetiği çeken nefessiz bir karanlık, yorgun bedenimin ıssızlığında milyonlarca mermi sesine dönüştürürdü tarafsız ölümü. Güneş, ıslak Bizans kırmızısı çatıların arkasından yükseldiğinde, bir güne daha uykusuz başlardım. Cihangir’in Arnavut kaldırımlarında yankılanarak inen gözkapaklarım, yalnız, şüpheci ve her an öldürmeye ve de ölmeye hazır bir 1957’linin “kapana kısılmış fare” cinnetinde kıpırtısız açılmalara yapışırlardı.

Arslan Yatağı sokak’tan Sıraselviler Caddesi’ne çıkıp, oradan da rüzgâr kanatlı ayaklarımla çabucak Reşit’in Kahvehanesi’nin sokağına girerdim. Sabahın ilk saatlerinde, en güvenlikli yerdi Reşit’in Kahvehanesi benim için, ucuz matinelerin karanlığında coğrafyadan kaçacağım büyüyü bekleyene kadar…

Hep Yadigâr Ejder’i görürdüm Reşit’in evsizlere ev masalarında, tek başına… Mübalâğasız dev gibiydi… Frankenştayn kaşlarının altındaki kara mor halklara gömülü kan çanağı gözlerinden, kaçak bakardı herkese. İri, kalın parmaklı büyük elleri vardı. Nedendir bilmem, o günlerde Yadigâr Ejder, bende hiç sevmediğim bedavacı imajını uyandırmıştı. Cüssesinin yarattığı terörden faydalanıp, bedava yaşayan birinin gereksizliğini… Her sabah karşıma çıkan bu dev, firarî hayatımdan önce gecenin karanlık sokaklarının birinde yoluma düşseydi eğer, herhalde 9 mm’lik bir tabancadan faili meçhul cinayete kurban giderdi diye düşündüğüm de çok olmuştu metruk zamanımda.

Ne var ki, yıllar sonra, Yadigâr Ejder’i tanıyanlardan Yadigâr Ejder’i dinlediğimde, eski düşüncelerimden çok utandım, damarlarımda kan yerine kahır akrepleri dolaştı günlerce. Sinemamızı, Yeşilçam Sokağı’ndaki sefaletin sahillerinde kan kusanları, “Türk sineması tarihi” yazanlardan daha iyi bilen Ahmet Zeki Pamuk, bir telefon görüşmemizde, “Çok efendiydi. Çok utangaçtı. Herkesin yardımına koşan altın kalpli bir zavallıydı. Asla selâmsız geçmezdi yanımızdan. Yalnızlığı tercih ederek, en dipteki masalardan birine otururdu hep Reşit’in yerinde. Menderes Samancılar’dan işittiğime göre, aslında varlıklı bir ailenin çocuğuymuş. Ama son günlerinde bir bardak çay içecek parası bile yoktu” diye anlatmıştı bana Yadigâr Ejder’i. Kadîm dostumun bu Yadigâr Ejder portresini, sözüne güvendiğim başkaları da doğruladılar, rüzgâra yazılı anılarından…

Ancak, benim istediğim Yadigâr Ejder başkaydı. Sadece sinema ansiklopedilerine giremeyecek bir figüranın ansiklopedik hayatını değil, büyüyüp kirlenmediği günlerin Yadigâr Ejder’ini de istiyordum ben, Yeşilçam sokağı fotoğrafları için. Ahmet Zeki Pamuk, kendisine ait zamanlardan çalarak bunları öğrenmeye çalıştıysa da, döktüğü terden kayda değer bir filiz büyümedi: Yeşilçam Sokağı’ndakiler Yadigâr Ejder’i 1991 yılının mart ayında kapkara unutmuşlardı.

Sinemadaki Yadigâr Ejder, ölümü kadar trajikti. Her filminde silahsız devrilmez cüssesi, bir deri bir kemik jönlerimizin sinek öldürmez yumruklarıyla devrildi, rol icabı. Cüneyt Arkın’ı sevmememin nedenlerinden biri de sanırım Yadigâr Ejder. Çünkü o’nu en fazla Cüneyt Arkın dövmüştü beyaz perdede… Hafızam beni yanıltmıyorsa: Hayatın dövdüğü adamların ağzını burnunu kırmak, zaten Cüneyt Arkın’ın sinema felsefesiydi. Yadigâr Ejder gibi emekçilerin ise kaderiydi Cüneyt Arkın misali kıytırık jönlerden dayak yemek.

Beyoğlu’nun örümceklere kuytu sokaklarında cep delik, mide boş dolaşırken, doların dalgalanmasında yaşayanlardan birinin “önce dayak ye, sonra paranı al” teklifine damarlarını yırtan sevinç çığlıkları atmak ister. Ama, toplanır sesi buz tutmuş bir şehrin kurşunî semasından kimsesizliğine. Susulmuş çığlıklarından, Taksim Parkı’na beyaz ağaçlar çizer. Uykusunun faytonlarına yağmuru yorgan yapar orada, içindeki geyiği vururken gece…

Ne var ki, yorganının uçlarına ölüm yağar Taksim Parkı’nda, rüyaları amonyak kokusu bir ölüm. Beyaz ağaçların arasından, artık Cüneyt Arkın’ın dövemeyeceği bir Yadigâr Ejder kalkana kadar.

Fotoğraflar:

*Aralıklarla güncellenecektir. Yadigar 6

Çalışmada emeği geçen herkese sonsuz teşekkürler…

Üçüncü Adam / Erhan Tuncer

27.5.2013 / 00:00