.::Karakter Oyuncularının Kaderi::.

Sevgili Üçüncü Adam okurları merhabalar,

Aşağıda okuyacağınız yazı, SES Dergisi’nin 27 Aralık 1969 tarihli sayısından… Arşivimizi karıştırırken karşımıza çıktı ve yüzümüzde acı bir tebessümün oluşmasına sebep oldu. ‘Karakter Oyuncularının Kaderi’ başlıklı bir yazı ve yıl 1969!

Şimdilerde zor durumda olan emektar sanatçılarımızı sizlerle buluşturduğumuz zaman, belki bazı okurlarımız “E yaşlandılar artık… Para da tutmadılar… Zamanında bir hayli kazanmışlar ama biriktirememişler…” diye geçiriyorlar akıllarından. Haklılık payları var elbette. “Yağmur yağarken, tası ters tuttuk azizim…” diyen emektar bir bayan sanatçımızı hatırlıyorum. Ama aşağıda okuyacağınız yazı, yağmurun en şiddetli yağdığı yıllara ait sevgili dostlar. Yılda 100’lerce filmin üretildiği yıllarla ait… Bu yüzden, biraz daha fazla düşünmek, hala devam eden bu sorunun, 55 sene önce dahi dillendirilmesine önem göstermek gerekiyor sanırım.

Evet, durumları kötü, bir kaçı otel odalarında, bazıları huzurevlerinde yaşamaktalar. Aileleri ile yaşayanlar en huzurlu olanları. Onların tek şikayetleri artık filmlerde oynayamıyor olmak. Diğerleri maalesef hayatlarını sağlıklı bir şekilde sürdürememekten şikayetçi. Biz elimizden geldiği, gücümüzün yettiğince onların sesi olmaya çalışıyoruz. Sizler de sağ olun, var olun, desteğinizi hiç esirgemiyor, varlığınızla bize güç veriyorsunuz.

En yakın örnek olarak, Süheyl Eğriboz ağabeyimizin cenaze töreni ile ilgili hazırlamış olduğumuz çalışmada neler okuduysanız, 69 yılının Türk sineması için benzer şeyleri okuyacaksınız… 45 yıldır bu yaraya çare bulunamaması ne acı değil mi?

Umarım bu yazı yetkililere ulaşır da, bizim kendi imkanlarımızla sürdürdüğümüz mücadelemize, onlar da reaksiyon gösterirler…

Keyifli değil, bol düşünceli okumalar…

*Dergi sayfasındaki yazıları, daha rahat okunabilmesi için sizler için tekrar yazdık. Dileyen, yazının sonundaki sayfa fotoğrafını inceleyebilir sevgili dostlar.

SES Dergisi / 27 Aralık 1969 – Sayı 53 / Röportaj: Erman ŞENER

Türk sinemasında karakter oyuncularının ortak bir kaderi vardır. Filmlerde çok az ücretle çalışan ve yıllarca sinemaya emek veren bu artistler, yaşlanıp çalışamaz hale gelince sefaletin pençesine düşerler. İçlerinde durumunu kurtaran bir ikisi hariç, karakter oyuncuları sıfatına giren bütün artistlerin sonu şaşılacak benzerlikler göstermektedir.

O adam, nesli  tükenmeye yüz tutmuş bir tipin, hayatta kalan son temsilcilerinden biriydi. Tam bir İstanbul efendisiydi. Beyaz hastane odasına pek uyan bembeyaz bıyığı, kartopu saçları, kısık bir sesle, utancın perdelediği soluk bir yüzle anlatıyordu:

“Evet efendim… Babam Salim Bey, annem Mari’dir. Ama validemi Direklerarası’nda herkes “Salim’in Mari’si” diye tanırdı efendim. Bendeni 1915 yılında, Kastamonu’da dünyaya gelmişim, babamlar turnedeyken… Sahneye 9 yaşında çıktım efendim. Trabzon’da babamlar, “Hamdi Paşa’nın Katli” adlı oyunu oynuyorlardı. İşte o oyunda, Hamdi Paşa’nın çocuğu rolünde oynadım. Sonra sinemaya da başladım efendim. Kaç filmde oynadığımı derhatır edemiyorum, ama her halde 500’ü mütecavizdir.”

 “Beş yüzü mütecaviz” filmde oynayan Faik Coşkun’un ayağı kırılmıştı. Eşi – dostu mahalleden fakir ilmühaberi alıp “Faik Baba”yı devlet hastanesine yatırmışlardı. 2 ay hastanede kaldı Faik Baba, sonra 2 ay bastonla sokaklarda gezdi durdu. Bu 4 ay boyunca, kimse elinden tutmadı onun, kimse “Aç mısın, açık mısın, bir şeye ihtiyacın var mı?” diye sormadı. Faik Baba da kimseye şikayet etmedi, dert yanmadı. Eski “Mevlevi dervişlerinin” tevekkülüne, sanatçı ruhunun cömertliğini katık etti, halini hatırını soranlara “İyiyim…” demekle yetindi, “Buna da şükür…” dedi.

Günlerini film setiyle, Özsüt muhallebicisi arasında geçiren Faik Baba, hala “Allah’a şükür…” diyor. Ama on günde 10.000 lira kazananlar, 50.000 lira kazananlar, “Şükür…” diyorlar mı acaba?

YA MUAZZEZ ARÇAY?

Bir canlı tarih gibi duruyordu otel odasına sığınmış kadın. Uzun süre tiyatroda kalmış, sinemanın aşağılandığı, hor görüldüğü; prodüktörlerin “kadın oyuncu” bulabilmek için ne yapacaklarını bilmedikleri bir devirde sinemaya girmiş, yıllar boyu Yeşilçam’a emek vermişti. Kader, onu da sonunda kırık ayakla, elinden düşmeyen koltuk değneğiyle bir otel odasının dört duvarından teselli aramaya mecbur etti.

Kısık bir sesle konuşuyordu;

“Allah Ümit Utku’dan razı olsun…” diyordu, “Bu otelin parasını o veriyor… Ya o da olmasa… Herhalde sokakta kalırdım…”

En azından 300 filmde rol almış bir sanatçıya, bu 300 film başını sokacak bir ev oda dahi vermemişti. Film kutularında ebedileşen bu sanatçının 3 milyonluk şehirde tek dayanağı vardı. Bir prodüktör Ümit Utku… Otel ücretini vermese, sokaktaydı. Bugün iyileşti artık Muazzez Arçay. 57 yaşına rağmen, hala filmlerde oynuyor. Ama o acı günleri unutamıyor. Nasıl unutsun…

MEHMDUH ALPAR

Türk sinemasının unutulmaz “Baron Memduh”unun sonu da arkadaşlarından farklı değil. O da hiç oynamadıysa 400 filmde rol aldı. Sonra kısmi felç denilen illet gelip yapıştı “Baron”un yakasına. Filmlerde parlak yeleği, muntazam papyonu ve monoklü ile “milyoner” rollerine çıkan “Baron” bir süre bu haline rağmen çalışmaya devam etti.

Sonra sağa başvurdu, sola başvurdu ve Darülaceze’ye yatırıldı.

“Faik Coşkun ayağı kırılınca aylarca meslektaşlarından ilgi beklemişti. Muazzez Arçay ise iki yıl hasta yattıktan sonra iyileşir iyileşmez filmlerde oynamak için Yeşilçam’a koştu. “Baron” diye tanınan Memduh Alpar halen Darülaceze’de… Bayramda onu da Türkan Şoray ziyaret etti. Sami Hazinses eskisi gibi yine filmlerde oynuyor ama eskisinden çok farklı şartlarda…”

*20 yıllık sinema oyuncusu Hakkı Haktan bir süre Heybeliada Senatoryumu A blok ikinci binada yattı. Muazzez Arçay’a olduğu gibi, ona da Ümit Utku’dan başka yardım eli uzatan yok. Yukarıda, Ümit Utku ve Erol Yaş, Hakkı Haktan’a geçmiş olsun diyorlar.

ŞİMDİ DE HAKKI HAKTAN

Ya Hakkı Haktan? Bu koyu sarı saçlı, seyrek bıyıklı, hafif kambur, karakter oyuncusunun kaderi de diğerlerinden farklı değil. O da son 3 yıl boyunca ciğerini için için kemiren “ince hastalığa” rağmen setten sete koştu. 50 lira, 100 lira, çok çok 200 lira yevmiyeyle filmlerde oynamaya devam etti. Yakınları ona: “Hastasın Hakkı, çalışma artık, dinlen…” diyorlardı. Nasıl çalışmasın, nasıl dinlensin, nasıl kendini kapıp koyuvermesin Hakkı Baba? Geçindireceği bir ev vardı başında. Sonunda bir gün vücudu bu çalışmaya isyan etti. “Dur…” dedi ve Hakkı baba, apar topar Heybeliada sanatoryumuna yatırıldı.

Yeri gelince ağzımızı yaya yaya, “Yerli film sanayinde en azından 5000 aile ekmek yiyor…” deriz. Hani nerede? İşte canlı örneği elimizde. Bir Ümit Utku gitti Heybeliada sanatoryumuna… Sendikası adına, şahsı adına, yılların Hakkı Baba’sına yardım elini uzattı, onunla ilgilendi. Peki geri kalan 4999 kişi ne yaptı? Hiç… Kocaman bir hiç…

-Necdet Tosun yıllar sonra takdimciliğe başladı, dükkan açtı. Atıf Kaptan ise yıllar sonra yine Anadolu yollarına düştü. Turneye çıkıyor, aynı zamanda filmlerde de oynuyor. 

BU LİSTE UZAR GİDER

Muazzez Arçay, Memduh Alpar, Faik Coşkun, Hakkı Haktan… Böyle kalmaz bu liste, uzar gider… Çok az ücretle çalışan, haftada iki gün çalışıp, kazandığını yedi güne bölen karakter oyuncularının değişmez, ortak kaderidir bu. Aldığı nedir ki, kenara para koysun… Yaşlılığında eli, ayağı tutmadığı zamanlarda kimseye muhtaç olmadan son günlerini geçirsin…

Alın Sami Hazinses’i… Sami, bir zamanların aranan komedi oyuncularından biriydi. Aldığı pek ahım şahım bir para değildi ama onun “rahatça” geçinmesini temin ediyordu. Komedi filmleri furyası durulunca, Sami’nin de durumu bozuldu. Bugün gene oynuyor, ama hep eski, parlak günlerinin hayaliyle… Sırtını Türker – Berker İnanoğlu kardeşlere dayayan ve sadece onların filmlerinde oynayabilen Necdet Tosun da öyle. Bir zamanların ünlü Mualla Sürer’i, gitgide az rastlanır oldu filmlerde. Bir zamanlar Ahmet Tarık’tan sonra en ünlü adam olan M. Ali Akpınar da öyle, Mümtaz Alpaslan da, Hasan Ceylan da, Talia Saltı da gitgide daha az sayıda filmlerde oynuyorlar. Liste daha da genişletilebilir. Hüseyin Baradan, sinemanın açığını şovmenlikle kapamaya çalışıyor. Hulusi Kentmen’le bunca yılın Atıf Kaptan’ı turneye çıkıp, Yeşilçam’ın bonosunun yanına sahnenin “nakdini” ekliyor.

-Mualla Sürer 1969 yılında, geçen yıllara nispetle çok az filmde oynadı, yani daha az kazandı. Sinemamızdaki krizden nasibini alan Hüseyin Baradan’sa bir taraftan filmlerde oynuyor, diğer taraftan da şov yaparak gelecek günleri bekliyor.

BU, KARAKTER OYUNCULARININ ORTAK KADERİDİR

Bu, bütün karakter oyuncularının ortak kaderidir. Yıldız sisteminin hakim olduğu Yeşilçam’da, konular daima başroldeki ikilinin etrafında döner. “Karakter oyuncuları” dediğimiz “Çilekeşler Ordusu” da bu filmlerin tuzu-biberidirler. Onlarsız film olmaz. Bu satırların yazıldığı anda, yeni bir kongreden çıkan Prodüktörler Cemiyeti, bu sınıfa giren oyuncuları hakkında karar almalıdır muhakkak. Unutulmamalıdır ki, bir sinema yıldızının içine düştüğü güç durum, her şeyden önce bir meslek dalı olarak sinemayı yaralar. Ve artık yerli sinemanın da yaralanmaya tahammülü kalmamıştır…

-Hulusi Kentmen de yıllar sonra tiyatroya dönüş yaptı. Yılın belli aylarında turneye çıkıyor, ardından İstanbul’a gelip filmlerde oynuyor. En eski karakter oyuncularından olan Hasan Ceylan da, yıllarını verdiği sinemadan başını sokacak bir ev parası bile alamadı.

12 Aralık 1969 / SES Dergisi

*Yazının dergideki orijinal halidir. Üzerine tıklayarak büyütebilirsiniz.

________________________________________________________

Yazıyı hazırlayan, o yıllarda bu duruma hassasiyet gösteren Erman ŞENER’e ve Ümit UTKU’ya sonsuz teşekkürler…

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s