.::Lütfi Ö. Akad Sinemasının Temel Taşları – 2.Bölüm::.

Üç Tekerlekli Bisiklet Film Afişi

Orhan Kemal’in bir hikayesinden, Vedat Türkali’nin senaryolaştırdığı film, Akad’ın bir diğer önemli filmi, hatta ikinci başyapıtıdır. Çekim planlarını en ince detaylarına kadar kendi elleriyle çizmiş, iç mekandaki her dekor ve aksesuarı elleriyle yerleştirmiştir. Diğer filmlerinde –özellikle Kanun Namına filminde- üzerinde durduğu “kıstırılmış adam” teması burada hat safhaya çıkmış, işin içine bir de psikolojik olarak “kıstırılmış kadın” eklenmiştir. Film bu anlamda okunduğu zaman,dört başı mahmur iki karakterin sürükleyip götürdüğü bir kenar mahalle hikayesidir. Film yaralı bir adamın, tek çocuğu ile yaşayan dul kadının evine zorla girip saklanması ile başlar. Bu sade cümleyi aynı sadelikte filme aktarmayı başarmış bir yönetmendir Akad ve ustalığı da bu yüzdendir. Çünkü detayları genel planlarda verebilme becerisine çok az yönetmen sahiptir gerek Türkiye’de gerekse dünyada. İşte Akad, bu beceriye sahip ilk –ve çoğu anlamda tek- Türk yönetmenidir.

Akad, takvimler 1967’yi gösterdiğinde, iki önemli filmine daha imza atar. Bunların ilki, öyküsünü Yılmaz Güney’in yazdığı –ve oynadğı-, daha sonra Akad ve Güney tarafından derlenip toparlanıp, senaryo haline getirilen “Hudutların Kanunu”dur. İkinci film ise, Nazım Hikmet’in senaryosunu yazdığı “Kızılırmak-Karakoyun”dur.

Kızılırmak Karakoyun Film Afişi

Akad bu filmde de Yılmaz Güney’le çalışır fakat bu kez Güney yalnızca oyuncu olarak görev almaktadır. Yıllmaz Güney-Lütfi Akad birlikteliğinden ortaya çıkan bu iki eser de eleştirmenler tarafından beğenilmiş fakat gerçekleri yansıtmadığı –hatta yanlış yansıttığı- gerekçesi ile çok fazla üzerinde durulup, tartışılmamıştır. Akad bu filmlerinde de “denemiş” ve iyi sahnelere imza atmıştır. Hudutların Kanunu filminin dağda geçen silahlı aksiyon sahneleri, son derece ritmik ve aksiyonun hızını hissettiren kompozisyonlarla ve kesmelerle gerçekleştirilmiş, filmin yer yer hareketli temposu en doğru sinemasal dille verilmiştir. Kızılırmak-Karakoyun filminde hikayenin geçtiği mekanlar son derece başarılı kullanılmış, oyunculuklar ise göz doldurmuştur. Güney ile Akad son olarak “Kurbanlık Katil” filminde beraber çalışmış, lakin bu film bir piyasa filmi amacı ile yapıldığından belirli kalıpların dışına çıkamamıştır. Gelecek yıllar içinde Güney ve Akad berber “İnce Memed” ve “Bebek” adlı iki proje daha gerçekleştirmek isteyecekler ama 12 Mart döneminde sansürden geçemeyen bu projeler yüzünden, belki nice kaliteli film yapacak bu iki ustanın işbirliği yalnızca üç filmde sınırlı kalacaktır.

Aradan geçen bir sene içinde,Hudutların kanunu şöyle yanlış, Kızılırmak-Karakoyun gerçek Anadolu kültürünü verememiş tartışmaları sürerken, Lütfi Akad, en önemli filmlerinden biri daha gerçekleştiriyordu; “Vesikalı Yarim”…

Vesikalı Yarim Film Afişi

“Alnımdaki bıçak yarası
Senin yüzünden;
Tabakam senin yadigârın;
“İki elin kanda olsa gel” diyor,
Telgrafın;
Nasıl unuturum seni ben,
Vesikalı yârim?”

Meslek yaşantısında, birkaç tane de melodram yönetmiş olan Akad, bu sefer de aynı türde bir film yapıyordu fakat, bu filmi farklı kılan bir kaç önemli özellik vardı. Bunlardan en önemlileri, Sait Faik’in “Menekşeli Vadi” adlı hikayesinden esinlenilerek yazılmış senaryosu ve Orhan Veli’nin “Tahattur” adlı şiirinin finalinden aldığı ismi… (Bu film üzerine başlı başına bağımsız bir araştırmam olduğundan,şimdilik üzerinde durmadan diğer filmlere geçiyorum.”Vesikalı Yarim” ile ilgili araştırmamı yakın zamanda sizlerle paylaşacağım…)

Bu filmden sonra başlayacak olan, Gani Turanlı-Lütfi Akad birlikteliği, Lütfi Akad sinemayı bırakıncaya dek devam edecek ve ikili; “Yaralı Kurt”, “Gökçe Çiçek”, göç üçlemesi olan Lütfi Akad’ın üç başyapıtı; “GELİN”-“DÜĞÜN”-“DİYET” ve sinemayı bıraktıktan sonra televizyona yaptığı, birbirinden değerli 4 film; “Diyet”, “Topuz”, “Ferman” ve “Pembe İncili Kaftan”ı ve de son olarak Orman belgesellerini beraber, sırt sırta,omuz omuza yapacaklardı…

Yaralı Kurt Film Afişi

“Yaralı Kurt” ve “Gökçe Çiçek” fazlasıyla başarılı olmalarının yanında Lütfi Akad’ın maalesef ki en az bilinen ve en az takdir edilmiş filmleridir. Yaralı Kurt’ta kiralık bir katilin hayat hikayesini, Gökçe Çiçek’te ise Anadolu’dan bir halk hikayesini anlatan Akad, bu iki filminden Gökçe Çiçek’i oldukça benimser ve sahiplenirken, Yaralı Kurt ile ilgili şöyle demektedir; “Bu tarz filmleri yapmaktan hep kaçınmışımdır…” Nedeni ise oldukça basittir. Film bir piyasa filmidir ve yapımcının “Cüneyt Arkın’ın oynayacağı bir film yap” önerisi ile hareket edilerek yapılmıştır. Ama en klişe senaryolar, en basit melodramlar, en popüler müzikaller, en uçuk kaçık fantastik filmler ve en destansı hikayeler onun elinde yeniden doğup, bambaşka bir ete kemiğe bürünmemiş midir?

Ve az gittik uz gittik, dere tepe düz gittik, geldik başyapıtlara; “Gelin”-“Diyet”-“Düğün”. Uzun meslek hayatı boyunca,bir yönetmenin deneyebileceğinden çok daha fazla tür denemiş ve sonunda,ona adını, “usta” unvanını kazandıran, üç başyapıtını çekmiş olan Akad, bu üç filmle sinemaya veda ediyordu.

Gelin Filminden Bir Kare

Yorgunluğundan, yıpranmışlığından , acılarından aldığımız dersler bir yana, her biri birbirinden değerli, tertemiz filmografisinde, izleyip ders almamız, ve analiz etmemiz gereken bir çok film var. Son üç filminde de hemen hemen aynı oyuncu kadrosunu kullanıp, üç bambaşka öykü anlayıp, üç ayrı tat yakalamak, herhalde ustalığın en büyüğüdür. Hülya Koçyiğit, Kamuran Usluer, Kerem Yılmazer ve Erol Günaydın’ın üç filmde de yer alması ve her biri farklı karakterleri başarıyla canlandırmalarının ardında müthiş bir oyuncu yönetimi olduğunun umarım farkındayızdır.

Diyet Film Afişi

Bir “göç üçlemesi” olan bu önemli filmlerin hepsinde, kalabalık bir ailenin, doğu illerinden birinden –Adana’dan,Urfa’dan..vb- İstanbul’a gelip, şehir hayatına ayak uydurarak yaşamaya çalışmaları, değişmeleri, yozlaşmaları, farklılaşmaları ve birbirlerine dahi yabancılaşmaları, sade ve tertemiz bir dille anlatılmıştır. Akad bu 3 filmle mesleğinin zirvelerine tırmanmış, yorgunluğundan ve yaşından olsa gerek, zirvede iken sinemayı bırakmıştır…

Diyet Film Afişi

Birkaç yıl sonra, Orman belgesellerini, TRT için 4 adet Ömer Seyfettin uyarlaması –Diyet, Topuz, Ferman, Pembe İncili Kaftan-, 79’da yine TRT için 4 adet edebiyat uyarlaması –Çekiç ve Titreşim, Emekli Başkan, Isı, Kuma- ve son olarak 90’lı yıllarda Dört Mevsim İstanbul: Doğuş-İstanbul Bir Kavgadır-İstanbul Bir Özlemdir-İstanbul Bir Şarkıdır adlı filmleri çekti.

Büyük ustayı saygı ve hürmetle selamlıyor, onun yolundan ilerleyen bir sinema öğrencisi olarak, sanatına duyduğum saygı ve sevgiyi bir araştırma olarak yazıp sunmaktan onur ve gurur duyuyorum… Sağlıkla kal LÜTFİ Ö. AKAD…

FİLMOGRAFİSİ

* Vurun Kahpeye 1948
* Lüküs Hayat 1950
* Tahir ile Zühre 1951
* Arzu ile Kamber 1951
* Kanun Namına 1952
* İngiliz Kemal 1952
* Altı Ölü Var 1953
* Katil 1953
* Çalsın Sazlar Oynasın Kızlar 1953
* Bulgar Sadık 1954
* Vahşi Bir Kız Sevdim 1954
* Kardeş Kurşunu 1954
* Görünmeyen Adam İstanbul’da 1954
* Meçhul Kadın 1955
* Kalbimin Şarkısı 1955
* Ak altın 1956
* Kara Talih 1957
* Meyhanecinin Kızı 1957
* Zümrüt 1958
* Ana Kucağı 1958
* Yalnızlar Rıhtımı 1959
* Cilalı ibo’nun Çilesi 1959
* Yangın Var 1959
* Dişi Kurt 1960
* Sessiz Harp 1961
* Üç Tekerlekli Bisiklet 1962
* Tanrı’nın Bağışı Orman 1964
* Sırat Köprüsü 1966
* Hudutların Kanunu 1966
* Kızılırmak Karakoyun 1967
* Ana 1967
* Kurbanlık Katil 1967
* Vesikalı Yarim 1968
* Kader Böyle İstedi 1968
* Seninle Ölmek İstiyorum 1969 [renkli]
* Bir Teselli Ver 1971
* Mahşere Kadar 1971
* Vahşi Çiçek 1971
* Yaralı Kurt 1972
* Gökçe Çiçek 1973
* Gelin 1973
* Düğün 1974
* Diyet 1975
* Esir Hayat 1974
* Diyet 1974
* Topuz 1975
* Pembe İncili Kaftan 1975
* Ferman 1975
* Çekiç ve Titreşim 1979
* Emekli Başkan 1979
* Isı 1979
* Kuma 1979
* Dört Mevsim İstanbul:Doğuş 1990
* Dört Mevsim İstanbul:İstanbul Bir Kavgadır 1990
* Dört Mevsim İstanbul:İstanbul Bir Özlemdir 1990
* Dört Mevsim İstanbul:İstanbul Bir Şarkıdır 1990

Genseriko (Nam-ı Diğer Lüzumsuz Adam)

Reklamlar

One response to “.::Lütfi Ö. Akad Sinemasının Temel Taşları – 2.Bölüm::.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s